Author: Tuairisc

Ní féidir torthaí an tSuirbhé Náisiúnta Bunscoile, a d’fhoilsigh an Roinn Oideachais inné, a úsáid leis an éileamh ar scoileanna lán-Ghaeilge ná ar an oideachas lán-Ghaeilge a léiriú, dar le Conradh na Gaeilge.

B’fhearr le 87% de thuismitheoirí a bhfuil a ngasúir i scoileanna lán-Bhéarla an teanga sin a choinneáil mar “phríomhtheanga theagaisc”, de réir na dtorthaí ar an suirbhé a rinneadh anuraidh.

Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge, le Tuairisc nár chuir torthaí an tsuirbhé “iontas” ar an eagraíocht teanga agus go raibh an suirbhé féin “lochtach ón tús”.

“Ní chuireann an toradh aon iontas orainn. Bhí an suirbhé lochtach ón tús, mar a dúradh arís agus arís eile leis an Roinn Oideachais. Níor tugadh aon chomhthéacs do na tuismitheoirí sa cheist faoin nGaeilge. Bhí [an Roinn] ag iarraidh ar na tuismitheoirí cinneadh a dhéanamh faoina scoil féin, an scoil a bhfuil a ngasúir ann anois, atá ag feidhmiú trí Bhéarla cheana féin.

“Níor tugadh aon eolas ná comhthéacs leis an gceist agus ní raibh aon seans ann go mbeadh figiúr ard ann. Ní chuireann sé iontas orainn go bhfuil an figiúr seo an-íseal, ach níl sé ag teacht leis an eolas atá faighte againn i suirbhé i ndiaidh suirbhé ar cheist na teanga scoile roimhe seo. Tá éileamh suas go 49% ar an oideachas lán-Ghaeilge,” a dúirt de Spáinn.

Dúirt sé go ndearna Conradh na Gaeilge iarracht a chur ina luí ar an Roinn Oideachais go raibh an cur chuige don suirbhé agus an fhoclaíocht sa cheist féin “lochtach” ach nár tugadh cluas éisteachta don eagraíocht.

Mhaígh sé gur locht mór eile a bhí ann nárbh fhéidir an suirbhé a chomhlánú gan na trí cheist ar fad a bhí ar an gceistneoir a fhreagairt. Dúirt de Spáinn gur fhág an cur chuige sin go raibh daoine ag freagairt na ceiste faoin nGaeilge ar chuma leo i ndáiríre faoin gceist. Mhaígh sé dá mbeadh rogha ann gan ceist a fhreagairt mura raibh spéis ag tuismitheoir ann go mb’fhéidir go mbeadh toradh difriúil ar an suirbhé.

87% de thuismitheoirí ag iarraidh an Béarla a choinneáil mar theanga theagaisc a ngasúr de réir shuirbhé na Roinne Oideachais

“An locht eile a bhí sa suirbhé ná go raibh ort na trí cheist a fhreagairt. Cuid mhaith de na daoine, ní bheadh spéis acu bealach amháin nó bealach eile, ach bheadh orthu an cheist sin a fhreagairt. Dhiúltaigh mé féin an suirbhé a fhreagairt ar an mbonn gur cuma liom faoi cheist an chreidimh ach bheadh orm freagra éigin a thabhairt ar an gceist sin agus na torthaí a chur ó mhaith.

“Cé mhéad tuismitheoir a thug freagra gan machnamh ar cheist na teanga teagaisc mar gheall go raibh orthu freagra éigin a thabhairt leis an suirbhé a chomhlánú?” a dúirt de Spáinn.

Níl briseadh síos tugtha ag an Roinn Oideachais go fóill faoi na scoileanna aonair, rud atá geallta do mhí na Bealtaine. Dúirt de Spáinn go raibh Conradh na Gaeilge ag súil leis na tuairiscí atá á réiteach faoi na scoileanna go bhfeicfidh siad an raibh aon scoil ann sa tír inar theastaigh ó na tuismitheoirí an teanga theagaisc a athrú ó Bhéarla go Gaeilge.

Tá fáilte curtha ag an bhForas Pátrúnachta roimh thorthaí an tsuirbhé ach dúirt gur chuir an cheist a cuireadh ar na tuismitheoirí “srian” orthu oideachas lán-Ghaeilge a roghnú.

“Cé go léiríonn [an suirbhé] éileamh suntasach, athdhearbhaímid ár n-imní faoi fhoclaíocht na ceiste sa suirbhé maidir le hoideachas lán-Ghaeilge, ceist a chuir srian ar thuismitheoirí oideachas lán-Ghaeilge a roghnú mar go raibh níos mó le tabhairt san áireamh acu ar nós meon na scoile i dtreo na Gaeilge, caighdeán Gaeilge na múinteoirí reatha agus araile.

“In ainneoin na foclaíochta seo, léiríonn an figiúr de 13% go soiléir go bhfuil éileamh nach bhfuil á shásamh i gceantair áitiúla ar fud na tíre. Is fiú a chur san áireamh nach gcuimsíonn an figiúr de 13%, an 7% de pháistí atá ag freastal ar scoileanna lán-Ghaeilge faoi láthair. Fágann sé sin go mba chóir go mbeadh bunscoil amháin ar a laghad as gach cúig bhunscoil ina scoil lan-Ghaeilge,” a dúradh i ráiteas a d’fhoilsigh an Foras Pátrúnachta.

Ainneoin a míshástachta faoi fhoclaíocht na ceiste sa suirbhé, tá an Foras Pátrúnachta den tuairim go gcuireann na torthaí a fuarthas sna freagraí “in éineacht le taighde níos leithne ar cheist na Gaeilge” deis ar fáil chun “soláthar lán-Ghaeilge a leathnú agus freastal níos fearr” ar dhaoine atá ag iarraidh go bhfaigheadh a ngasúir a gcuid scolaíochta trí Ghaeilge.

“Is cruthúnas é go bhfuil athrú ag teastáil san oideachas bunscoile go roghnódh 13% de thuismitheoirí oideachas lán-Ghaeilge agus 41% oideachas ilchreidmheach.

“Tá an Foras Pátrúnachta ag súil oibriú leis an Roinn chun an t-athrú seo a chur i bhfeidhm, go háirithe trí níos mó scoileanna lán-Ghaeilge ilchreidmheacha a bhunú,” a dúirt Caoimhín Ó hEaghra, Ard-Rúnaí an Fhorais Pátrúnachta.

B’fhearr le 87% de thuismitheoirí a bhfuil a ngasúir i scoileanna lán-Bhéarla an teanga sin a choinneáil mar “phríomhtheanga theagaisc”, de réir thorthaí an tSuirbhé Náisiúnta Bunscoile a rinne an Roinn Oideachais anuraidh.

Ghlac breis agus 3,200 scoil páirt sa suirbhé inar cuireadh ceisteanna a bhain le héiteas sainchreideamh na scoileanna, teanga theagasic na scoileanna, agus an scaradh inscne sna scoileanna.

Mhaígh an Roinn Oideachais inniu go dtugann na figiúirí ón suirbhé “léargas ginearálta” ar mhianta na dtuismitheoirí a bhfuil leanaí acu sa bhunscoil ar leibhéal náisiúnta agus ag leibhéal an chontae.

Dúradh in anailís na Roinne ar thorthaí an tsuirbhé gur léiríodh gurbh é mian na dtuismitheoirí agus na gcaomhnóirí go bhfanfadh “an Béarla mar phríomhtheanga theagaisc” i mbunscoileanna a dhéanann a gcuid teagaisc den chuid is mó i mBéarla.

Ba iad contae Mhuineacháin agus contae Phort Láirge an dá chontae ba mhó a bhí ag iarraidh an Béarla a choinneáil mar theanga theagaisc sna bunscoileanna agus 88.8% d’fhreagróirí an tsuirbhé sna contaetha sin in aghaidh a scoil a iompú ina Gaelscoil.

Bhí céatadáin os cionn an mheáin sa Longfoirt (88.4%), i Corcaigh (87.8%), i gCill Dara (87.5%), i Laois (87.5%), i Liatroim (87.6%), i Luimneach (87.6%), in Uíbh Fhailí, agus san Iarmhí (88%).

Bhí na céatadáin sna contaetha eile os cionn 80% freisin ach faoi bhun an mheáin (87%): Cill Mhantáin (86.9%); Loch Garman (86.8%); Tiobraid Árann (86.9%); Sligeach (84.7%); Ros Comáin (85.9%); an Mhí (86.8%); Maigh Eo (85.8%); Lú (86.7%); Cill Chainnigh (86.3%); Ciarraí (84.9%); Gaillimh (85.5%); Baile Átha Cliath 86.6%); Dún na nGall (85.3%); an Cábhán (84.7%); agus Ceatharlach (85.9%).

Ba i gcontae an Chláir a bhí an t-éileamh ba mhó ar athrú teanga theagaisc – theastaigh ó an Clár 15.2% de thuismitheoirí agus caomhnóirí an chontae sin go n-iompófaí scoil a ngasúr ina scoil lán-Ghaeilge.

Dúradh go mbeadh an Roinn “ag leanúint ar aghaidh” le hanailís “mhionsonraiteh” ar thorthaí an tuisrbhí agus go bhfuil tuairiscí “a bhaineann go sainiúil le gach bunscoil” á n-ullmhú acu.

Gheobhaidh gach bunscoil tuairisc shainiúil dá scoil féin i mí na Bealtaine agus tabharfar “eolas soiléir” dóibh “faoi na céimeanna a d’fhéadfadh a bheith le glacadh” ag an scoil sa chás gur léiríodh “éileamh ar athrú”.

Tugadh tuairimí na dtuismitheoirí a bhfuil a gclann ar scoil cheana féin agus tuairimí tuismitheoirí a bhfuil clann óg acu a bheidh ar scoil sna blianta amach romhainn san áireamh agus an suirbhé á dhéanamh.

Fuarthas 241,301 freagra ar an suirbhé agus, tar éis “próiseas bailíochtaithe”, deimhníodh go raibh 200,381, nó 83% acu, bailí agus 40,920 neamhbhailí.

Tháinig formhór na n-aighneachtaí neambhailí chun cinn mar gheall ar iontrálacha dúblacha a bhain le hÉirchóid a úsáideadh cheana féin chun freagra a chur isteach.

Measadh go raibh “sciar níos lú” neamhbhailí toisc nárbh fhéidir an tÉirchód a luadh sna haighneachtaí a “nascadh leis na foinsí sonraí riaracháin ábhartha a dheimhneodh go raibh leanaí in aois scoile nó níos óige sa teach. Bhí cuid de na hÉirchóid a luadh leis na haighneachtaí neamhbhailí ó thaobh struchtúr de.

Tá torthaí an tsuirbhé bunaithe ar na freagraí bailithe a thug an 41.3% de na theaghaigh incháilithe go léir a d’fhreagair an suirbhé.

Léirigh Teachtaí Dála agus eagraíochtaí Gaeilge imní nuair a seoladh an suirbhé an bhliain seo caite faoi chur chuige na Roinne Oideachais i leith na ceiste faoin oideachas lán-Ghaeilge sa suirbhé.

Maíodh ag cruinniú de chuid Choiste Oireachtais na Gaeilge, na Gaeltachta agus Phobal Labhartha na Gaeilge anuraidh go raibh an baol ann go mbeadh an suirbhé claonta i gcoinne na Gaeilge.

Dúirt an Teachta Dála Naoise Ó Cearúil ag an gcruinniú sin i mí Dheireadh Fómhair gur geall le “treoircheist i gcoinne iompú isteach ina Gaelscoil nó ina Gaelcholáiste” a bhí sa cheist faoin teanga theagaisc sa suirbhé.

Thuar Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge, ag an gcruinniú céanna gur “beag seans” go mbeadh “toradh dearfach ann don Ghaelscolaíocht” mura n-athrófaí an cheist.

Tá agóid beartaithe inniu ag an ngrúpa Misneach in Ollscoil na Gaillimhe mar gheall ar an scéal nach mbeidh an Ghaeilge riachtanach don té a cheapfar ina leas-uachtarán agus meabhránaí ar an ollscoil.

Mar a tuairiscíodh ar an suíomh seo, tá post an Leas-Uachtaráin agus Meabhránaí, an dara post is sinsearaí san ollscoil, fógartha ar shuíomh na hollscoile agus an Ghaeilge líofa luaite mar cháilíocht a bheadh “inmhianaithe” ag iarrthóirí seachas í a bheith riachtanach.

Beidh an té a cheapfar freagrach as “forbairt agus cur i bhfeidhm straitéis Gaeilge” na hollscoile agus beidh Oifigeach Gaeilge na hollscoile, Caroline Ní Fhlatharta, ag freagairt dó.

Deir Misneach go bhfuil “torthaí” na gcinntí a rinneadh san ollscoil le cúpla bliain anuas an riachtanas Gaeilge a bhaint de phoist shinsearacha san institiúid le feiceáil anois.

“Ba mhaith leis an ollscoil í féin a bhrandáil mar ollscoil dhátheangach ach faoi láthair tá sí ag creimeadh a caighdeáin Gaeilge ag an mbarr. Tá Misneach ag eagrú agóid i gcoinne an mhéid seo…chun ár míshástacht a léiriú le cur i leith na hollscoile ó thaobh na Gaeilge agus chun an Ghaeilge a chur ar ais mar riachtanas do phoist shinsearacha,” a dúirt urlabhraí de chuid an ghrúpa feachtais.

Idir an dá linn, chuir Sinn Féin ceist ar an Aire Breisoideachais agus Ardoideachais faoin scéal sa Dáil le deireanas.

Is ag fanacht ar fhreagra ar a cheist acuireadh ar an Aire James Lawless atá urlabhraí Gaeilge agus Gaeltachta Shinn Féin Aengus Ó Snodaigh. Deir Ó Snodaigh nach mbeidh inniúlacht sa Ghaeilge ag an bhfoireann atá “freagrach as an nGaeilge san ollscoil” agus go bhfuil stádas na teanga á “ísliú” ann le tamall anuas.

“An aithníonn [an tAire Lawless] go bhfuil ísliú stádais tugtha don Ghaeilge san ollscoil le roinnt blianta anuas, agus an bhfuil sé i gceist aige aon ghníomh a ghlacadh chun stádas na Gaeilge san ollscoil a threisiú?” a d’fhiafraigh Ó Snodaigh den Aire Lawless.

Dúirt sé gur chóir don Aire Bille an Choláiste Ollscoile, Gaillimh 2017 “a chur i bhfeidhm” le dul i ngleic le ceist na Gaeilge san ollscoil dhátheangach.

Tá breis is £1 milliún caite ag an Roinn Dlí agus Cirt ó thuaidh chun seirbhísí aistriúcháin agus ateangaireachta a chur ar fáil i mbeagnach 100 teanga le cúig bliana anuas, ach ní raibh an Ghaeilge ina measc.

De réir figiúirí atá curtha ar fáil ag an Aire Dlí agus Cirt Naomi Long, d’íoc a roinn as seirbhísí aistriúcháin agus ateangaireachta i 91 teanga ar fad idir 2020 agus 2025.

Tá mionteangacha ar nós na Tigréise, na Teitimise agus an Criól Mhuiríseach i measc na dteangacha atá ar liosta a d’fhoilsigh an roinn ach níl an Ghaeilge.

Íocann an Roinn Dlí agus Cirt as seirbhísí aistriúcháin do dhaoine a bhíonn ag plé leis an gcóras dlí choiriúil ó thuaidh agus nach bhfuil Béarla acu.

Tugadh an t-eolas mar fhreagra ar cheist ón gcomhalta Stephen Dunne ón DUP. Dúirt an roinn nach bhféadfaí briseadh síos a thabhairt ar an gcostas aistriúcháin a bhain le gach teanga.

Os cionn £250,000 a caitheadh ar sheirbhísí aistriúcháin anuraidh de réir figiúirí na roinne.

Chuir Rialtas na Breataine deireadh anuraidh le dlí a chuir cosc ar úsáid na Gaeilge i gcúirteanna an Tuaiscirt, dlí a bhí i bhfeidhm ó aimsir na bPéindlíthe.

Tá polasaí maidir le húsáid na Gaeilge sna cúirteanna fós le forbairt ag an Aire Dlí agus Cirt, áfach. Tá an dualgas sin atá uirthi pléite ag Conradh na Gaeilge leis an Aire Naomi Long cheana agus deir an eagraíocht teanga go bhfuil siad anois tar éis scríobh cuig an gCoimisinéir Gaeilge ó thuaidh.

Diúltaíodh mí Lúnasa anuraidh d’iarratas fir a bhí cúisithe as a bheith ag tiomáint róthapa go n-éistfí lena chás i nGaeilge. Dúirt an breitheamh i gCúirt Dúiche Aontroma “nár úsáid mhaith ar airgead poiblí” a bheadh ann ateangaire a chur ar fáil.

De réir na reachtaíochta, ní raibh “aon cheart ann” go n-éistfí le cás in aon teanga eile seachas an Béarla, nuair is féidir “leis an chosantóir Béarla a léamh agus a labhairt”, a dúirt an breitheamh ag an am.

Cuirfear brú i dTeach Laighean inniu ar ionadaithe ón Roinn Oideachais faoin líon mór díolúintí ó staidéar na Gaeilge atá á mbronnadh ar dhaltaí scoile.

Tá oifigigh shinsearacha ón roinn le teacht os comhair choiste Gaeilge an Oireachtais tráth a bhfuil imní léirithe ag an gcoiste faoin scéal agus tráth a bhfuil Sinn Féin ag iarraidh ar an Aire Oideachais deireadh a chur leis an gcóras.

Bhí díolúine ón nGaeilge ag breis is 73,000 dalta bunscoile agus iarbhunscoile anuraidh, an líon is mó riamh.

Dúirt leaschathaoirleach Chomhchoiste na Gaeilge, an Teachta Dála Naoise Ó Cearúil, go raibh baill an choiste “an-bhuartha faoi chóras na ndíolúintí mar atá sé ag feidhmiú faoi láthair” agus go bhfuil “an-díomá” orthu maidir leis an gcéatadán ard daltaí a mbronntar díolúine orthu agus “a bhfuil an deis an Ghaeilge a fhoghlaim á cailliúint acu”.

Tá an coiste ag éileamh ar an Roinn Oideachais bileog eolais a réiteach agus a scaipeadh ar thuismitheoirí agus ar dhaltaí “ina léireofar na buntáistí a bhaineann leis an nGaeilge a mhúineadh do leanaí agus na míbhuntáistí a bhíonn ann do leanaí nach bhfuil múineadh na Gaeilge á sholáthar dóibh – is iad sin míbhuntáistí oideachais, sóisialta, fostaíochta, cultúrtha agus araile”.

Táthar freisin ag iarraidh go mbeadh eolas sa mbileog maidir leis an tacaíocht atá ar fáil do leanaí a bhfuil riachtanais speisialta acu agus iad ag foghlaim na Gaeilge nó aon dara teanga eile.

“Tá an Comhchoiste ag iarraidh go mbeidh na buntáistí [a bhaineann le foghlaim na Gaeilge] ar fáil do gach uile dhalta agus saoránach in Éirinn, Éireannaigh nua san áireamh, agus nach mbeidh úsáid á baint as díolúine ach amháin nuair nach bhfuil rogha ar bith eile ar fáil,” a dúirt Ó Cearúil.

“Creideann an Comhchoiste go bhfuil gach duine in ann an Ghaeilge a fhoghlaim ach amháin na tacaíochtaí atá de dhíth a chur ar fáil dóibh de réir mar is cuí. Beidh an-suim ag an gComhchoiste an freagra ón Aire agus ón Roinn Oideachais agus Óige ar an moladh seo a phlé leo,” a dúirt an Teachta de chuid Fhianna Fáil.

Tá diúltaithe scun scan ag an Roinn Oideachais deireadh a chur le córas na ndíolúintí mar a mhol coiste Oireachtais na Gaeilge i dtuarascáil in 2024. An Teachta Dála de chuid Shinn Féin Shonagh Ní Raghallaigh, an Teachta Dála is déanaí a d’iarr ar an Aire Oideachais deireadh a chur leis an gcóras.

Ina freagra, dúirt an tAire Hildegarde Naughton gur reáchtáladh comhairliúchán poiblí faoi chóras na ndíolúintí in 2018 agus gur léirigh aiseolas ó rannpháirtithe “go soiléir” go raibh gá leanúint leis an bpolasaí faoina gceadaítear díolúintí ó staidéar na Gaeilge.

Thagair an tAire Naughton do líon na ngasúr ón iasacht atá cláraithe in iarbhunscoileanna agus don mhéadú atá tagtha ar líon na ndaltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu.

Mar thoradh ar an athbhreithniú a rinneadh ar an gcóras roinnt blianta ó shin, is faoi phríomhoidí a bhíonn sé anois cinneadh a dhéanamh díolúintí a dheonú.

Dúirt Cumann Múinteoirí Éireann (INTO) le gairid go gcreideann formhór príomhoidí nár cheart díolúintí ó staidéar na Gaeilge a bhronnadh ar dhaltaí bunscoile.

Dúirt an tOllamh Emeritus Pádraig Ó Duibhir, saineolaí ar chúrsaí oideachais, go mbeadh “impleachtaí tromchúiseacha” ag “easpa gnímh” na Roinne Oideachais i dtaobh cheist na ndíolúintí agus gur in olcas a bheadh rudaí ag dul maidir le líon na ndíolúintí a bhronntar.

“Má théann líon na ndaltaí a fhaigheann díolúine ón nGaeilge os cionn 20%, bhainfí an bonn den Ghaeilge mar ábhar éigeantach scoile ag leibhéal na hArdteiste,” a dúirt Ó Duibhir. Díreach os cionn 14% de dhaltaí iarbhunscoile a raibh díolúine acu anuraidh.

Deir siadsan atá ag iarraidh fáil réidh le córas na ndíolúintí gur chóir an siollabas Gaeilge a chur in oiriúint do riachtanais na bhfoghlaimeoirí seachas díolúintí a dheonú.

Dúirt Ard-Rúnaí an INTO, John Boyle, le gairid nach bhfuil córas na ndíolúintí ag obair agus leag sé mar dhúshlán ar an Roinn fianaise a chur ar fáil a léireodh an tairbhe a bhaineann le bronnadh díolúintí.

Tá “leatrom” á dhéanamh ag “meon aonteangach” Chumann Disléicse na hÉireann i leith chóras díolúintí na Gaeilge, dar le saineolaí oideachais.

Agus é ag labhairt ag an gcomhdháil ‘Réiteach’ a reáchtáladh i mBaile Átha Cliath le déanaí, dúirt an tOllamh Emeritus Pádraig Ó Duibhir go bhfuil “dearcadh aonteangach ar an saol” á chur chun cinn ag Cumann Disléicse na hÉireann agus nach bhfuil an dearcadh sin “ag freastal ar na riachtanais” atá ag páistí na hÉireann.

Bhí Ó Duibhir, iarstiúrthóir ar Shealbhú, Lárionad Taighde DCU um Fhoghlaim agus Teagasc na Gaeilge, ag labhairt ar chóras na ndíolúintí ón nGaeilge in Éirinn agus ar an ngá leis an córas sin a “athrú ó bhonn”.

Dúirt sé nach bhfuil “a leithéid de rud ann” agus “deacracht foghlama teangacha” agus gurbh fhearr i bhfad córas a chuirfeadh “ionchuimsiú seachas díolúine” chun cinn.

Maíonn Cumann Disléicse na hÉireann go gcruthaíonn foghlaim teangacha “deacrachtaí móra” do dhaoine áirithe a bhfuil an disléicse orthu agus go gcuirtear “brú agus imní” ar na daltaí sin nuair a bhíonn orthu an Ghaeilge a fhoghlaim ar scoil.

“Is oiriúnú réasúnach é an díolúine do dhaltaí a bhfuil disléicse orthu agus a bhfuil deacrachtaí móra litearthachta acu, agus nuair nár leor tacaí eile le freastal ar a riachtanais,” a deirtear ar shuíomh idirlín Chumann Disléicse na hÉireann.

Dúirt Pádraig Ó Duibhir chomh maith go mbeadh “impleachtaí tromchúiseacha” ag “easpa gnímh” na Roinne Oideachais i dtaobh cheist na ndíolúintí agus go raibh an baol ann go mbeadh díolúintí á bhfáil ag 20% de dhaltaí na hÉireann ó fhoghlaim na Gaeilge amach anseo.

“Má théann líon na ndaltaí a fhaigheann díolúine ón nGaeilge os cionn 20%, bhainfí an bonn den Ghaeilge mar ábhar éigeantach scoile ag leibhéal na hArdteiste,” a dúirt Ó Duibhir.

In 2024-25 a bhí an líon is mó riamh daltaí sa gcóras oideachais a raibh díolúine acu ó staidéar na Gaeilge.

Bhí díolúine ag 14.3% de dhaltaí iar-bhunscoile an stáit, ardú don ochtú bliain as a chéile.

Mhaígh sé go raibh “cleachtas na hÉireann as riocht le tíortha eile” agus nach bhfuil bunús maith eolaíochta faoi chur chuige na Roinne Oideachais is leith na ndíolúintí.

“Ní thugann muid an deis do dhaltaí a thagann ó thíortha eile tar éis 12 bhliain d’aois an Ghaeilge a fhoghlaim. Ní tharlaíonn sé sin i dtíortha eile – sa Bhreatain Bheag mar shampla. Múintear an teanga ag ‘leibhéal iontrála’ agus bíonn rochtain ag gach dalta uirthi – ionchuimsiú seachas díolúine a bhíonn ann.

“Tá sé fíor-eisceachtúil go mbronntar díolúine ó fhoghlaim na Sualainnise sa tSualainn, tugtar díolúine shealadach sa Chatalóin chun gur féidir leis na daltaí breith suas lena gcomhghleacaithe, agus tá curaclam solúbtha acu i Lucsamburg,” a dúirt sé.

Dúirt Ó Duibhir go bhfuil an teachtaireacht á cur amach ag an Roinn Oideachais faoi láthair “nach bhfuil an Ghaeilge tábhachtach agus go bhfuil an Ghaeilge deacair”. Mhaígh sé go gcaithfeadh “solúbthacht” a bheith sa chóras díolúintí le go mbeifí in ann freastal ar “riachtanais na ndaltaí” ar bhealach a bheadh “ag teacht le fealsúnacht ionchuimsitheach”.

Mhol Pádraig Ó Duibhir an cur chuige a chuir an Dr Aoife Ní Ghloinn ó Ollscoil Mhá Nuad chun chinn ag an gcomhdháil chéanna. Dúirt Ní Ghloinn gur cheart don siollabas Gaeilge “aitheantas a thabhairt do phróifílí éagsúla teanga agus cumais” agus gur iomaí cineál duine a d’fhéadfadh a bheith i gceist sna “próifílí” sin.

Dúirt sí go bhféadfaí an siollabas a chur in oiriúint do dhalta i scoil Ghaeltachta a mbeadh “fuaimniú fíormhaith agus caint neamfhoirmiúil an-fhorbartha” aige, nó do mhac léinn ollscoile a mbeadh “scileanna litearthachta, scríbhneoireachta, agus acadúla” aige ach a bheadh ag streachailt le “comhrá nádúrtha ar bhonn sóisialta”.

Luaigh Ní Ghloinn an té a bheadh labhairt na Gaeilge aige ach a mbeadh “deacracht leis na scileanna litearthachta” aige mar dhuine eile a bhféadfaí siollabas a mhúnlú dó.

“An rud a dhéanaimid dóibh sin [daoine a bhfuil deacrachtaí litearthachta acu] ná díolúine a thabhairt dóibh [ón nGaeilge] nuair nach díolúine atá ag teastáil ach cúrsa éigin eile a chabhródh leo.

“Bheadh muid in ann freastal níos fearr ar na riachtanais sin atá ag daltaí dá mbeadh muid in ann iad a thuiscint,” a dúirt Ní Ghloinn, atá ina stiúrthóir ar Lárionad na Gaeilge i Má Nuad.

Dúirt Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump inniu go raibh “an t-ádh” ar Uachtarán na hÉireann, Catherine Connolly go raibh a leithéid féin ar an saol.

Ag cruinniú na Féile Pádraig leis an Taoiseach san Oifig Ubhchruthach a rinne an tUachtarán an chaint sin nuair a fiafraíodh de faoi áitiú an Uachtaráin Connolly “gur ionsaí ceann ar aghaidh ar an dlí idirnáisiúnta” agus cogadh neamhdhleathach atá á fhearadh ag na Stáit Aontaithe agus Iosrael ar an Iaráin.

“Féach, tá an t-ádh air go bhfuil mise ann. Sin an méid is féidir liom a rá,” an freagra a bhí ag an Uachtarán Trump. “Ba chóir do chuile dhuine sa domhan ar fad a bheith an-bhuíoch.”

Dúirt sé freisin go raibh an réimeas san Iaráin “tinn agus ar mire” agus go mbeadh arm núicléach déanta acu murach gur cuireadh stop leo.

An cogadh sa Mheánoirthear ba mhó a tharraing caint ag an bpreasócáid agus dúirt Trump go raibh buamáil Mheiriceá ar an Iaráin tar éis “uileloscadh núicléach” a sheachaint.

“Ocht mí ó shin, nó mar sin, bheadh cogadh núicléach sa Mheánoirthear nó b’fhéidir níos mó ná sin. Déarfainn go mbuailfeadh sé an Eoraip, b’fhéidir nach ngabhfadh sé chomh fada le hÉirinn, ach shroichfeadh sé an Eoraip. Tá sé sách mór go gcuirfeadh sé as daoibh.”

Nuair a fiafraíodh de an raibh faitíos air gur cogadh Mheiriceá i Vítneam eile a bheadh ann dá gcuirfí trúpaí Mheiriceá isteach ar tír san Iaráin, ba é freagra an Uachtaráin: “Dáiríre níl faitíos ormsa roimh aon rud.”

Dúirt an Taoiseach gur stát bradach a bhí san Iaráin ach gurb é dearcadh na hÉireann gur ar bhealach na síochána ba chóir deireadh a chur leis an achrann ansin.

Dúirt Trump go raibh sé “chun iarracht a dhéanamh” freastal ar Chomórtas Oscailte Gailf na hÉireann, a bheidh ar siúl i mí Mheán Fómhair seo chugainn ar a ghalfchúrsa féin sa Dún Beag i gcontae an Chláir.

Cuireadh ceist air chomh maith faoin scéala go bhfuil lucht timpeallachta ag cur i gcoinne plean síneadh a chur lena óstán ansin ar an mbonn go gcuirfeadh a leithéid as do sheilidí. “Ní cosúil gur fadhb rómhór é sin,” a dúirt sé.

Mhaígh Trump go dtiocfadh deireadh leis an Eoraip mura ndéanfadh ceannairí na hEorpa a bpolasaithe imirce agus fuinnimh a athrú.

Dúirt Michéal Martin nach raibh aon duine ar son na himirce a bhí mídhleathach ach gur léiriú bréagach ar chúrsaí a bhí san áiteamh go bhfuil an Eoraip “plódaithe”.

Chosain an Taoiseach chomh maith Príomh-Aire na Breataine Keir Starmer, ar thug Trump íde dá theanga dó.

An Ghaeilge a fhíonn le chéile cultúr, oidhreacht agus féiniúlacht mhuintir na hÉireann, a deir an tUachtarán Catherine Connolly ina a céad teachtaireacht Lá Fhéile Pádraig.

“Is í ár dteanga a fhíonn na tréithe seo ar fad le chéile agus a shaibhríonn ár saol,” a dúirt Uachtarán na hÉireann ina teachtaireacht dhátheangach

“Tugann an Ghaeilge tuiscint dúinn ar logainmneacha agus sloinnte ár dtíre. Cruthaíonn sí nasc dobhriste lenár sinsir. Tugann sí léargas agus tuiscint níos doimhne dúinn faoinár stair.”

Dúirt sí gur “tobar saibhir” atá sa Ghaeilge “a spreagann ár gceoltóirí, filí, scríbhneoirí, aisteoirí, agus ealaíontóirí chun cruthaitheachta”.

“Is ábhar dóchais domsa, agus tá mé cinnte daoibhse, an méid borrtha atá faoin teanga, rud a bhí soiléir agus Seachtain na Gaeilge á ceiliúradh ar fud na tíre agus na cruinne.”

Dúirt sí ina teachtaireacht nach bhféadfaí glacadh le ‘normalú na cogaíochta’ agus go gcaithfí an fód a sheasamh ar son na síochána agus cloí le cur chuige na taidhleoireachta agus le prionsabail an dlí idirnáisiúnta atá leagtha amach i gCairt na Náisiún Aontaithe.

“Tá Éire, thar aon tír nó náisiún, ábalta é seo a dhéanamh,” a dúirt sí.

Dúirt sí gur sampla é dílseacht gan teip na hÉireann do chur chun na síochána agus na dí-armála den “tionchar as cuimse is féidir a bheith ag stát beag neodrach, mar sinne, nuair a ghníomhaíonn muid le hionracas agus cuspóir”.