Author: Tuairisc

Tá an Nollaig ag teannadh linn agus rogha mhór bronntanas ar fáil ó chomhlachtaí Gaeltachta ar fud na tíre chomh maith le hearraí Gaeilge.

Seo blaiseadh den rogha atá ar fáil idir mhaisiúcháin, earraí bia agus dí, chluichí agus leabhair.

Fleasc Nollag lámhdhéanta

Is álainn an radharc é fleasc Nollag crochta ar dhoras an tí an t-am seo den bhliain agus tá réimse álainn acu ar fáil ó Flós, gnó nua bláthanna i nGaeltacht Chonamara.

Tá bláthanna úra, áitiúla, saor ó cheimiceáin le fáil ó Flós, agus iad ‘fásta le grá’ ag Áine Ní Dhroighneáin, bean as Conamara a mbeidh aithne ag daoine uirthi mar aisteoir agus mar amhránaí ar an sean-nós. Níl deireadh ar bith lena buanna is léir, mar go bhfuil tús curtha aici le Flós agus í ag fás bláthanna agus plandaí séasúracha agus go leor bronntanais áille don Nollaig á soláthar aici.

Fásann sí gach a bhfuil de dhuilliúr sna fleascanna i ngarraí flóis sa Spidéal agus tá cuid den ábhar séasúrach eile ceannaithe aici ó ghnólachtaí Éireannacha. Tá siad in-athchúrsáilte, níl aon phlaisteach iontu, 100% lámhdhéanta, déanta le slaitín saileach agus ceangailte le sreangán siúite. Cuireann sí ceardlanna ar fáil freisin agus beidh ceardlann déanta coinnleoirí Nollag aici go luath.

Tá tuilleadh eolais ar an leathanach Instagram FlosFarmFlowers.

Subh inniu agus subh amárach

Subh inné agus subh amárach, ach ní bhíonn subh inniu ann riamh, a chaoin Eilís i dTír na nIontas fadó an lá ó shin. Ach mair a chapaill agus gheobhaidh tú féar!

Tá leigheas ar an scéal anois ó Folláin, déantóirí suibhe as Cúil Aodha i gCo. Chorcaí, agus féilire suibhe speisialta ar fáil uathu do dhá lá dhéag na Nollag. Dosaen crúiscíní beaga suibhe atá ar fáil sa bhféilire agus iad istigh i mbosca bronntanais agus pictiúr álainn de spideoga air.

Tá comhlaí beaga ar an mbosca féin agus crúiscín amháin i bhfolach taobh thiar de gach ceann acu. Osclaítear ceann in aghaidh an lae le crúiscín suibhe an lae a fháil. Tá cineálacha éagsúla suibhe san áireamh ann, marmaláid agus braoinín fuisce ann, rúbarb spíosraithe agus go leor eile.

Is féidir iad a ordú ó shuíomh idirlín Folláin agus tá 50% den teacht isteach a bheidh acu ar líne i mí na Nollag á bhronnadh ar Chlann Shíomóin acu.

Éist siar le hagallamh Helen Ní Shé ar Paiste Cainte ar An Pod Gaeilge agus í ag caint le Peadar Ó Lionáird, duine de bhunaitheoirí Folláin.

Bronntanas do na putóga

In áit a bheith ag dul i muinín na Rennies agus an Lemsip i mbliana, d’fhéadfaí breathnú i dtreo an bhia agus an dí leis an gcóras a láidriú in aghaidh an tslaghdáin agus an dó croí roimh aimsir na Nollag. Ceann de na rudaí a luaitear go minic le tacú leis an gcóras ná an deoch choipthe, kombucha.

Tá an comhlacht Kombucha, na Dálaigh i nGort a’ Choirce ag déanamh réimse blasanna éagsúla de. Marianne O’Donnell a bhunaigh an comhlacht agus déanann siad an kombucha le lámh i nGort a’Choirce.

Tá an deoch féin saibhir i mbaictéir mhaithe a thugann tacaíocht don chóras micribhithim sa gcorp. Deoch é an kombucha atá beagáinín fiosaí go nádúrtha agus ní dhéantar carbónáitiú air. Sa leagan atá á dhéanamh ag Kombucha na Dálaigh ní chuirtear aon bhlasanna bréige ann agus ní deoch alcólach é. I measc na mblasanna atá ar fáil ó na Dálaigh tá sú craobh agus líomóid, tuirmiric agus sinséar, agus roghanna eile. Is féidir cás a cheannach uathu ar a suíomh idirlín agus €10 atá ar an seachadadh.

Tá gach eolas anseo.

Cluichí boird as Gaeilge

Tarraingítear amach na cluichí boird aimsir na Nollag agus is deas an caitheamh aimsire iad nuair atá an aimsir go dona agus gach duine ar saoire. Tá rogha mhaith cluichí boird ar fáil as Gaeilge ó shiopaí éagsúla a chaithfidh cuid den tráthnóna go spraíúil agus is bronntanais dheasa iad do dhaoine óga.

Cuireann An Siopa Gaeilge i nGleann Cholm Cille rogha mhór ar fáil ar líne, ina measc, tá Scrabble as Gaeilge agus Junior Scrabble as Gaeilge, tá Cluedo ar fáil as Gaeilge anois freisin agus Monopoly.

Braoinín den stuif maith

 Tá réimse drioglanna agus grúdlanna sna Gaeltachtaí ar fud na tíre agus iad ag cur táirgí ar ardchaighdeán ar fáil. Déanann Drioglann Loch Measc, atá suite ar bhruacha Loch Measc i gCo. Mhaigh Eo, réimse biotáillí éagsúla de lámh. Tá uisce beatha braiche (singil) ar fáil uathu agus é aosaithe i mbairille darach, jin, agus déanann siad vodca freisin.

I mbliana, tá méid teoranta jin cainéil déanta acu don Nollaig le blas clóbh agus fanaile tríd a dhéanfadh deoch dheas don séasúr seo.

Tá gradaim idirnáisiúnta gnóthaithe ag drioglann Inis Cléire as an jin atá á dhéanamh acu ar an oileán ón mbliain 2019. Cuireann siad cineálacha éagsúla ar fáil faoin mbhranda 3 SQ Miles, tagairt atá ansin do mhéid an oileáin féin, áit a bhfuil 139 duine ina gcónaí. Is féidir ceannacht uathu ar líne agus réimse blasanna éagsúla ar fáil uathu, jin labhandair agus ‘navy-strength’ ina measc.

Pádraic Ó Griallais, fiontraí as Cois Fharraige i gConamara a bhunaigh Micil Distillery, drioglann atá i mBóthar na Trá i gcathair na Gaillimhe. Déanann siad uisce beatha, poitín, jin agus tá licéar uachtair Éireannach ar fáil uathu freisin, ‘Connemara’ an t-ainm air.

Leabhair Ghaeilge do na léitheoirí i do shaol

Mura mbeidh am ag duine leabhar a léamh i gcaitheamh na Nollag cén uair a léifear é? Tá rogha iontach leabhar ar fáil i nGaeilge ar líne agus sna siopaí leabhar Gaeilge faoi láthair agus margaí maithe le fáil faoi láthair freisin.

Tá seachadadh saor in aisce ar fáil ó na foilsitheoirí Futa Fata ar orduithe os cionn €50 ar a suíomh idirlín agus rogha iontach leabhar do pháistí ar fáil uathu. I measc na leabhar tá An Fia sa Choill le Sadhbh Devlin agus Anastasia Melnykova a ghnóthaigh áit ar an ngearrliosta i nGradaim Leabhar na Bliana do Pháistí An Post i mbliana.

Pictiúrleabhair dheasa do pháistí a tháinig amach le bliain nó dhó anuas ná An Nollaig le Teidí le Sadhbh Rosenstock agus maisithe ag Ciara Ní Dhuinn agus é feiliúnach do pháistí idir 2 agus 5 bliana d’aois. Do pháistí atá beagáinín níos sine, tá an pictiúrleabhar Daidí na Nollag le Áine Ní Ghlinn agus Mr Ando, an-spraíúil agus maisithe go hálainn.

Bhí Leabhar Breac go mór chun cinn sna gradaim leabhar i mbliana agus Gradam Uí Shúilleabháin agus Gradam Love Leabhar Gaeilge bronnta ar an úrscéal Bódléar le Darach Ó Scolaí, agus Gradam Réics Carló bronnta ar Éanna Corr le Antain Mac Lochlainn.

Tá lascaine 50% ar fáil ar a suíomh acu faoi láthair d’éinne a chláróidh lena nuachtlitir roimh an 17 Nollaig. I measc na leabhar Nollag atá ar fáil uathu, tá Duan na Nollag aistriúchán le Maitiú Ó Coimín ar A Christmas Carol le Charles Dickens, agus Cuairt San Nioclás leagan Gaeilge de dhán cáiliúil Clement Clarke Moore A Visit from Saint Nicholas.   

Tá sladmhargadh na Nollag ar siúl ag siopa leabhar Chló Iar-Chonnacht faoi láthair freisin, sa Spidéal agus ar-líne, agus lascaine suas le 50% ar fáil ar réimse mór leabhar. D’fhéadfá filleadh ar na clasaicí, leithéidí An Nollaig Thiar le Breandán Ó hEithir ina ndearna sé cur síos ar an Nollaig in Árainn sna 1940idí agus é ag fás aníos. Tá insint ar an Nollaig ag fás aníos ar Inis Treabhair sna 1960idí agus 70idí tugtha ag Micheál Ó Conghaile sa leabhar Nollaig Oileánach, leabhar atá ar fáil i mBéarla anois freisin An Island Christmas.

Tá rogha bhreá leabhair Ghaeilge ar fáil ó An Siopa Leabhar i mBaile Átha Cliath agus suíomh idirlín acu freisin ag Tá siad lonnaithe ar Shráid Camden faoi láthair, fad is atá obair á déanamh ar cheannáras Chonradh na Gaeilge ar Shráid Fhearchair. Is fiú bualadh isteach chucu ar mhaithe leis na maisiúcháin Nollag sa bhfuinneog a fheiceáil agus péinteálacha deasa déanta sna fuinneoga acu don Nollaig a chuirfeadh gliondar ar an Grinch is measa amuigh.

Má tá tú beagáinín deireanach ag déanamh do chuid siopadóireachta, tá dearbháin ar fáil acu ar líne ar luachanna éagsúla gur féidir a úsáid sa siopa nó ar líne.

Más i mBéal Feirste atá tú is fiú go mór bualadh isteach go dtí An Ceathrú Póilí, an siopa leabhar i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich, áit a bhfuil rogha mhór leabhar Gaeilge ar fáil. Leabhar álainn a d’fhoilsigh Éabhlóid i mbliana ná Cloch in áit an Charnáin Seán Ó hEochaidh Bailitheoir Béaloidis agus é curtha in eagar ag Pádraig Ó Tiarnaigh. Leabhar eile atá ar díol acu ná Cailín Sinséir Bhéal Feirste, scéilín spraíúil a mbainfidh páistí na cathrach spraoi as.

Ina aitheasc chuig Tithe an Oireachtais tráthnóna, ghabh Uachtarán na hÚcráine Volodymyr Zelensky buíochas le muintir na hÉireann as dídean agus cosaint a chur ar fáil do mhuintir a thíre ó thosaigh ionradh na Rúise.

Dúirt sé le Teachtaí Dála agus Seanadóirí an Oireachtais nach ag éirí “níos ciúine” a bhí guth na hÉireann ar son na hÚcráine agus gur sheas muintir na hÉireann go diongbháilte lena thír.

Bhí Éire agus an Úcráin ar scata beag tíortha san Eoraip a sheas an fód ar son a saoirse agus chun go bhféadfaidís fanacht dílis dóibh féin, a dúirt sé. Ghabh sé buíochas le muintir na hÉireann as gan “muinín” a chailliúint san Úcráin.

Dúirt sé gur thuig muintir na hÉireann “praghas na saoirse”.

“Ní féidir le haon duine bréaga a insint don saol mór go deo, fiú Putin.

“Tá an Úcráin ag troid ar mhaithe leis an uile ghuth ar domhan, ar mhaithe leis an uile phobal san uile áit,” a dúirt sé.

Dúirt sé gur theastaigh an tsíocháin ón Úcráin ach go gcaithfeadh gur síocháin nach mbeadh aon “náire” ag baint léi a bheadh ann. Ní fhéadfaí, a dúirt sé, géilleadh don mharfóir agus chaithfí an t-ionsaitheoir a thabhairt chun an dlí.

Dúirt sé go raibh tábhacht le “guth na hÉireann”.

Dúirt Uachtarán na hÚcráine níos túisce tráthnóna gur tráth an dúshláin agus an dóchais a bhí ann.

“Anois níos mó ná riamh tá seans ann deireadh a chur leis an gcogadh seo,” a dúirt sé.

Dúirt Zelensky go raibh sé den tuairim go raibh Stáit Aontaithe Mheiriceá ag iarraidh deireadh a chur leis an gcogadh “bealach amháin nó bealach eile”.

Dúirt Zelensky nár leor sos cogaidh agus gurb amhlaidh gur theastaigh socrú buan síochána a bheadh cothrom agus a mbeadh dínit ag baint leis. “Caithfidh gach duine a bheith ar thaobh na síochána, gach duine san Eoraip agus gach náisiún a bhfuil meas acu ar an tsíocháin,” a dúirt sé.

Dúirt Zelensky gur “tír neodrach” í Éire ach “nach tír gur cuma léi í”.

An Ceann Comhairle a chuir fáilte roimh Uachtarán na hÚcráine go Tithe an Oireachtais.

“A Uachtaráin Zelenskyy, tá fáilte mhór romhat i dTeach Laighean, ionad pharlaimint náisiúnta na hÉireann. Is mór an meas atá againn ort féin agus ar mhuintir na hÚcráine, agus ar an tseasmhacht agus an diongbháilteacht atá léirithe agaibh chun bhur dtír a chosaint ar an ionróir.”

Dúirt sé go dtógann Éire “seasamh macánta agus prionsabálta i gcónaí” maidir le brú a chur ar an Rúis agus smachtbhannaí a chur i bhfeidhm

Dúirt an Taoiseach Micheál Martin go seasfadh Éire leis an Úcráin “chomh fada agus is gá”.”

Dúirt sé go raibh ceart ag an Úcráin chun na síochána agus na saoirse agus go seasfadh Éire leis an gceart sin

“Is cén fhad a theastóidh ár gcabhair agus ár tacaíocht ón Úcráin, beidh Éire ann daoibh,” a dúirt an Taoiseach.

Dúirt sé go raibh scrios déanta ar an Úcráin agus ar mhuintir na hÚcráine ag an gcogadh “brúidiúil agus mídhleathach” atá á fhearadh ag an Rúis orthu.

Dúirt an Taoiseach gur léir gur cuma sa sioc le hUachtarán na Rúise  Vladimir Putin faoi bheatha daoine agus faoin dlí idirnáisiúnta.

Dúirt Vladimir Putin nár theastaigh aon chogadh ón Rúis ach más cogadh atá ag teastáil ó Eoraip go mbeadh an Rúise ullamh chun troda.

Dúirt sé go raibh éilimh á ndéanamh ag tíortha san Eoraip nach bhféadfadh an Rúis glacadh leo.

Tá sé molta ag comhairleoirí contae i gcontae na Gaillimhe go gceannódh Comhairle Contae na Gaillimhe an sciar scaireanna atá ag Comhairle Cathrach na Gaillimhe in Aerfort na Gaillimhe, atá lonnaithe i gceantar oifigiúil Gaeltachta in oirthear na cathrach.

Níos luaithe i mbliana bhí Údarás na Gaeltachta “ag féachaint ar dheiseanna” a bhainfeadh le ceannach an aerfoirt a bheadh ar leas mhuintir na Gaeltachta. I mí na Bealtaine, bhí an dá chomhairle ag lorg léirithe spéise sa suíomh 115 acra atá ar an gCarn Mór i limistéar pleanála teanga an Eachréidh. Tá an ceantar ar cheann de na LPTanna is laige ó thaobh na Gaeilge de sa Ghaeltacht.

Dúirt an comhairleoir contae Ollie Turner go bhfuil an-fhonn ar na comhairleoirí contae an t-aerfort a choinneáil i seilbh na comhairle agus “bogadh ar aghaidh” le forbairt éigin ar an suíomh.

“Tá a fhios againn go bhfuil an suíomh tábhachtach ó thaobh an gheilleagair agus ó thaobh an bhonneagair, ach tá trí bliana imithe tharainn ó bhí caint ann go deireanas faoin gComhairle Contae a bheith ag ceannach sciar na Comhairle Cathrach.

“Tá sé tugtha le fios ag an bPríomhfheidhmeannach go mbeidh ceardlann againn sna seachtainí amach romhainn do chomhairleoirí contae na Gaillimhe leis an scéal is déanaí a fháil ar an dul chun cinn agus ar stair na hidirbheartaíochta idir an dá chomhairle go dtí seo. Leanfaí ar aghaidh le comhrá níos doimhne ina dhiaidh sin go luath in 2026, agus cheapfainn go mbeimis uilig ag súil go mbeadh amlíne shoiléir ann faoin am sin,” a dúirt sé.

Go gairid i ndiaidh bhunú na seirbhíse aeir ag tús na 1970idí, bhog Aer Arann ón aerstráice san Órán Mór go hAerfort na Gaillimhe agus is ansin a bhí an tseirbhís aerthaistil Ghaeltachta lonnaithe ar feadh i bhfad sular tógadh Aerfort Chonamara sna Mine.

Úsáideadh an t-aerfort sa Charn Mór mar lárionad tástála don choróinvíreas, mar láthair scannánaíochta do thograí éagsúla scannán agus teilifíse, agus mar láthair do cheolchoirmeacha. Sa bhliain 2013 ba in Aerfort na Gaillimhe a tháinig an ‘Flying Nun’, an tSiúr Patricia Wall i dtír tar éis di spéirléimt ó eitleán os cionn na Gaillimhe.

Tá 14 bliana ann ó d’imigh an eitilt tráchtála dheireanach as Aerfort na Gaillimhe. Tá léas, a athnuaitear go bliantúil, ag Cumann Eitlíochta na Gaillimhe ar an suíomh ó shin. D’aontaigh na comhairleoirí ag an gcruinniú deireanach an léas a athnuachan arís ón 23 Nollaig. Cosnaíonn an léas €11,000 sa mhí ar an gCumann Eitlíochta.

Vótáil Comhairle Cathrach na Gaillimhe in aghaidh rún inar moladh go gcuirfí an teideal Gaeilge ‘Méara Chathair na Gaillimhe’ in áit an teidil Bhéarla ‘Mayor of Galway’, rún a bhí curtha chun cinn ag méara reatha na cathrach, Mike Cubbard.

Bhí Cubbard ag iarraidh go n-úsáidfí an leagan Gaeilge den teideal i gcaint i mBéarla agus i nGaeilge araon sa Chomhairle Cathrach agus go bhfaighfí réidh leis an nós ‘His Worship’ a lua leis an méara.

Dúirt an Méara Cubbard go raibh “díomá” air gur chuir formhór na gcomhairleoirí cathrach in aghaidh an rúin a thug sé chun cinn ag cruinniú na míosa seo agus gur iarracht “fáil réidh le teideal seanchaite” a bhí ina rún.

“Ba iad baill Fhine Gael a threoraigh an cur i gcoinne [an rúin] le ‘His/Her Worship’ a bhaint den teideal agus a chuir rún chun cinn lena choinneáil. Bhí sé molta agamsa teideal oifigiúil Mayor of Galway a athainmniú mar ‘Méara na Gaillimhe’, lenár stádas mar chathair dhátheangach a aithint, ach diúltaíodh dó seo, deich vóta in aghaidh ocht vóta,” a dúirt Cubbard.

Dúirt an Méara go dtagann an ‘His Worship’ ó nósanna na Breataine sa 16ú haois agus gur tugadh isteach é, mar aon le nósanna eile “ón ré coilíneach”, ar fud choilíneachtaí na Breataine níos deireanaí sa stair.

“Creidim go láidir gur cheart tagairt a dhéanamh d’oifig ár gcéad saoránaigh ar bhealach a fhreagraíonn dár bhfíoroidhreacht Ghaelach agus do charachtar uathúil dátheangach ár gcathrach,” a dúirt sé.

Dúirt Cubbard go “n-aithníonn” sé go bhfuil “ceisteanna eile atá níos práinní” os comhair na Comhairle Cathrach ach measann nár chóir don chomhairle an tréimhse a chaith Gaillimh “faoi smacht coilíneach” a “cheiliúradh” trí oifig an Mhéara.

“Is dóigh liom féin go bhfuil an teideal míchompordach agus as dáta. Is leor ‘Mayor’, ‘A Mhéara’, nó ‘Mike’ as féin domsa,” a dúirt sé.

Sa bhliain 2016, chuir iar-Ardmhéara Bhaile Átha Cliath, Críona Ní Dhálaigh rún os comhair Chomhaire Cathrach Bhaile Átha Cliath a d’athródh teideal na hoifige sin ó ‘Lord Mayor’ go ‘Ardmhéara’, ach níor éirigh leis an rún sin ach an oiread.

Bliain ina dhiaidh sin, gheall comharba Ní Dhálaigh, a comhghleacaí i Sinn Féin Mícheál Mac Donncha, nach mbacfadh sé féin leis an teideal ‘Lord Mayor’ agus go gcloífeadh sé leis an leagan Gaeilge den teideal beag beann ar an teanga a bhí sé a labhairt “an oiread agus ab fhéidir liom”.

Ní bheidh aon réiteach go luath ar “an doiléire, an mhíshástacht agus an imní” a bhaineann leis an easpa soláthair don oideachas lán-Ghaeilge sa stát, a dúradh ag cruinniú i dTeach Laighean tráthnóna.

Ag labhairt di ag cruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge inniu, dúirt príomhfheidhmeannach Gaeloideachas, Bláthnaid Ní Ghréacháin, nach raibh aon mhuinín ag an eagraíocht as tascfhórsa atá bunaithe chun an t-éileamh ar an oideachas lán-Ghaeilge a mheas.

Dúirt sí gur gá cur leis an soláthar don oideachas lán-Ghaeilge le go mbeidh sé mar rogha ag gach páiste freastal ar bhunscoil lán-Ghaeilge.

“Tá sé chomh simplí leis sin,” a dúirt Bláthnaid Ní Ghréacháin.

Dúirt sí gur léiríodh sa phróiseas comhairliúcháin a reáchtáladh don pholasaí nua don oideachas Gaeilge, atá le foilsiú Déardaoin, go raibh fonn ar an bpobal go mbunófaí a thuilleadh scoileanna lán-Ghaeilge.

“Thug seo údarás don Roinn Oideachais agus Óige cearta páistí maidir le rochtain ar an ngaeloideachas a bheith ag croílár an pholasaí nua.

“Ach, faraor, ní bheidh aon réiteach luath air seo. Tá ceist an tsoláthair anois faoi chúram tascfhórsa a bheidh ag feidhmiú ar feadh bliana, rud a chiallaíonn go leanann an doiléire, an mhíshástacht agus an imní nach mbeidh éileamh á shásamh mar is ceart.”

“Táimid mar eagraíocht ag éileamh chomh maith soláthar úr, le scoileanna neamhspleácha agus pleanáil straitéiseach mar thoradh ar obair an tascfhórsa, ach go fóill, nílimid muiníneach maidir le gnó an tascfhórsa ná an toradh a bheidh air.”

Cháin ceannasaí Gaeloideachas chomh maith suirbhé nua na Roinne Oideachais a mbainfear úsáid as chun an t-éileamh ar an oideachas lán-Ghaeilge a mheas.

Dúirt sí nach raibh aon chiall le ceist a chur sa suirbhé ar lucht scoileanna Béarla ar mhaith leo feidhmiú mar scoileanna lán-Ghaeilge.

“Tá an cheist seo lochtach ó bhonn agus cibé toradh a bheidh air, ní bheidh sé ag léiriú pictiúr cruinn ar éileamh ar Oideachas lán-Ghaeilge. Go deimhin,

léireoidh sé nach bhfuil tuismitheoirí a bhfuil a bpáistí ag freastal ar scoil cheana sásta ar an iomlán aistriú go suíomh lán-Ghaeilge.

“Tá an cheist mícheart agus míréadúil, ach in ainneoin ár n-imní a bheith curtha in iúl go tráthrialta don Roinn agus don Aire, táthar ag rá go mbeidh na torthaí á n-úsáid le héileamh a mheas.”

Dúirt sí gurb é an t-éileamh atá ag Gaeloideachas go mbeadh próiseas ar leith ann chun bunscoileanna agus iar-bhunscoileanna lán-Ghaeilge a bhunú.

Dúirt príomhfheidhmeannach Gaeloideachas chomh maith nach raibh “aon chiall” le múnla an aonaid Ghaeilge a úsáid chun dul i ngleic leis an easpa soláthair don oideachas lán-Ghaeilge. Dúirt sí gur dúnadh “ar a laghad sé aonad Gaeilge” le deich mbliana anuas agus gur léir gur múnla é nach raibh ag obair.

Maíodh i dtaighde a foilsíodh anuraidh, a choimisiúnaigh an Roinn Oideachais, nár chóir aonaid Ghaeilge a bhunú i scoileanna Béarla feasta.

Rinneadh an taighde mar chuid de dhréachtú an pholasaí nua atá á fhorbairt don oideachas lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht, polasaí atá le foilsiú Déardaoin.

In ainneoin thoradh an taighde sin, tá sé ina imní i measc lucht an ghaeloideachais go mbeidh múnla an aonaid mar chuid den chur chuige a mholfar sa pholasaí nua atá le seoladh an tseachtain seo.

Tá litir faighte ag an té atá roghnaithe le bheith ina chéad choimisinéir Gaeilge sa Tuaisceart ag dearbhú a cheapacháin.

Cé go bhfuil an scéal amuigh le fada gurb é Pól Deeds, leas-phríomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge, a roghnaíodh le bheith ina choimisinéir, tá moill mhór lena cheapachán.

Dúirt Pól Deeds níos túisce an mhí seo go raibh sé féin agus an té atá le ceapadh ina choimisinéir don Ultais, Lee Reynolds, iarchomhairleoir leis an DUP, fágtha i ngalar na gcás mar gheall ar an easpa dul chun cinn maidir lena gceapacháin.

De réir tuairisce ar an Irish News, tá deireadh leis an éiginnteacht sin agus litir thairisceana faighte ag an mbeirt a roghnaíodh naoi seachtaine ó shin.

Tuairiscítear gur i lár na míosa seo chugainn a rachaidh siad i mbun oibre.

Dúirt urlabhraí Gaeilge an SDLP Patsy McGlone gur maith an rud é go raibh deireadh curtha leis an éiginnteacht faoi na ceapacháin ach nach mbeifí ag súil lena mhalairt ón bhfeidhmeannas.

“Sin a bheifeá ag súil leis ón fheidhmeannas, go mbeadh deacrachtaí an rud a chur i gcrích cúig bliana ó tugadh an gealltanas,” a dúirt McGlone leis an Irish News.

“Caithfear díriú anois ar a chinntiú gur féidir leis na coimisinéirí seo tús a chur lena gcuid oibre agus an stádas agus an t-aitheantas atá ag dul don Ghaeilge agus don Ultais sa saol poiblí a thabhairt dóibh. Scéal fada ar an anró a bhí anseo agus táthar ag súil le toradh air.”

Tá Pól Deeds ina leas-phríomhfheidhmeannach ar Fhoras na Gaeilge ach tuigtear go n-éireoidh sé as an gcúram sin ag deireadh na míosa seo. Tá an Feirsteach sa ról sin ó 2023, agus chaith sé 20 bliain roimhe sin i gceannas ar Dhroichead, clár oideachais atá lonnaithe i mBéal Feirste.

Leagfaidh an Coimisinéir Gaeilge caighdeáin síos maidir le seirbhísí Gaeilge sa státchóras. Tá imní ann go bhféadfadh an DUP srian a chur ar chumhachtaí an Choimisinéara, áfach, mar go gcaithfidh na caighdeáin sin a mbeannacht a fháil ón gCéad-Aire agus LeasChéad-Aire “in éineacht”.

Cuirfidh an Coimisinéir comhairle ar chomhlachtaí poiblí maidir le húsáid na teanga agus déanfaidh sé iniúchadh ar ghearáin ón bpobal faoi chomhlachtaí poiblí a theipeann i gcomhlíonadh na gcaighdeán.

Tá Catherine Connolly tofa ar an gcéad chomhaireamh le bheith ina deichiú hUachtarán ar Éirinn agus a hainm curtha sa Táin as an bhfarasbarr a bhí aici.

D’éirigh leis an iarrthóir neamhspleách as Gaillimh, a gheall le linn a feachtais go mbeadh an Ghaeilge lárnach ina huachtaránacht, buachan go slachtmhar agus 63% de na vótaí bailí tugtha di, an sciar is mó a fuair aon iarrthóir i dtoghchán uachtaránachta ó bunaíodh an oifig sin i 1938.

I nGaeilge a chuir Catherine Connolly tús lena hóráid i ndiaidh dearbhú thoradh an toghcháin. Dúirt sí nach raibh inti féin ach “siombail” de “ghluaiseacht nua” a leanfadh ar aghaidh i ndiaidh an toghcháin. Dúirt sí gur gá “poblacht nua a mhúnlú do ghnáthmhuintir na hÉireann”.

Fuair iarrthóir Fhine Gael, Heather Humphreys 29.7% de na vótaí.

Cé gur éirigh Jim Gavin, iarrthóir Fhianna Fáil, as an bhfeachtas toghcháin níos túisce sa mhí, fuair sé 7.2% den vóta, gann go maith ar an 12.5% den vóta a theastaigh ó pháirtí Fhianna Fáil le go mbeadh siad i dteideal na costais a bhain leis an bhfeachtas a fháil ar ais, meastar gur €250,000 a bheadh i gceist.

Go dtí toghchán an lae inné, ba é Éamon de Valera ba mhó a fuair sciar den vóta i dtoghchán uachtaránachta agus 56% a fuair seisean i 1959. Ní rófhada uaidh a bhí Micheál D Ó hUigínn agus é ag iarraidh a dhara téarma san Áras in 2018, nuair a tugadh 55.8% den vóta dó.

Gheall Catherine Connolly go ndéanfadh sí a dícheall “dóchas a thabhairt do dhaoine arís” agus go mbeadh sí ina hUachtarán do gach uile dhuine.

“Is éard atá foghlamtha agamsa go bhfuil daoine ag súil le dóchas uaimse. Agus tabharfaidh mé dóchas do dhaoine arís agus caithfidh mé a rá leo, is daoibhse an oifig.”

45.8% de líon na ndaoine a raibh vóta acu a chaith vóta inné ach ní fhacthas riamh roimhe seo an oiread vótaí millte agus a milleadh.

I roinnt toghlach i mBaile Átha Cliath ba mhó vótaí a bhí millte ná an líon vótaí a tugadh d’iarrthóir Fhine Gael, Heather Humphreys, ná do Jim Gavin, a roghnaigh Fianna Fáil mar iarrthóir an pháirtí.

Bhí lear mór teachtaireachtaí ar vótaí millte ag cur tacaíocht in iúl do Maria Steen, iarrthóir coimeádach ar chinn uirthi dóthain tacaíochta a fháil ó bhaill an Oireachtais le go mbeadh a hainm ar an bpáipéar vótála. Teachtaireachtaí faoi chúrsaí inimirce a scríobh daoine eile ar a bpáipéar vótála.

In 2018 a bhí an toghchán uachtaránachta deiridh againn agus an uair sin 18,438 vóta, nó 1.2% den iomlán a milleadh.

Os cionn 200,000 páipéar ballóide a milleadh inné. Dúirt an Taoiseach Micheál Martin gur “lá Catherine Connolly atá sa lá inniu” go ndéanfadh sí “uachtarán an-éifeachtach” agus go raibh sé ag súil le bheith ag comhoibriú léi. Dúirt sé gur údar imní líon ard na vótaí millte agus go bhféachadh an rialtas ar an gcóras ainmniúcháin a dhéanamh níos oscailte.

Dúirt ceannaire Aontú, Peadar Tóibín gur mhill sé féin a vóta.

“Déanfaidh mé lomchlár na fírinne leat, agus airím aisteach fiú á rá seo, mhill mise mo vóta inné,” a dúirt sé.

Dúirt Tóibín gur tharraing sé féin trí X le hais ainmneacha na n-iarrthóirí ar an bpáipéar ballóide agus gur scríobh sé ainm Maria Steen ansin ina n-áit.

“Bhraith mé an-aisteach agus é á dhéanamh agam, bhraith mé ar shlí éigin go raibh sé beagnach mícheart é a dhéanamh, ach ní raibh aon rogha in aon chor agamsa sa vótáil sin inné.

“Ní raibh aon bhealach agam chun rogha pholaitiúil a dhéanamh agus theastaigh uaim agóid a dhéanamh ina choinne sin.”

Dúirt An Coimisiún Toghcháin go gcaithfí “dianmhachnamh” a dhéanamh ar líon na vótaí millte agus na cúiseanna ar milleadh oiread vótaí.

Bhí ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre, Ivana Bacik, ar dhuine díobh siúd a léirigh imní faoin líon ard vótaí a milleadh d’aon turas.

“Dáiríre tá an-imní go deo orm, an ghangaid agus na teachtaireachtaí atá á scríobh ar na páipéir vótála, éigniú agus a leithéid á lua agus ar bhealach éigin ag cur an mhilleáin ar na hiarrthóirí, ag ceangal an toghcháin seo leis an ionsaí gránna ar chailín óg.

“Is feachtas eagraithe de chineál éigin atá ann,” a dúirt sí.

Ina toghcheantar féin, Gaillimh Thiar, fuair Catherine Connolly 76.8% de na vótaí céadrogha, 18.4% a bhí ag Heather Humphreys agus bhí 4.8% ag Jim Gavin. 8% de na vótaí i nGaillimh Thiar a bhí millte.

Fiú i gcroílár dhúiche Heather Humphreys cois teorann, Cabhán-Muineachán, chruthaigh Catherine Connolly go maith agus fuair sí 38.78% den vóta. 59% a fuair Heather Humphreys.

Bhí Dún na nGall ar na contaetha is mó a thacaigh le Catherine Connolly. 75% de vótaí a fuair sin ansin. 21% a fuair Heather Humphreys agus 4% a fuair Jim Gavin. 12.7% de na vótaí i nDún na nGall a bhí millte.

63% de vótaí céadrogha a fuair Catherine Connolly i gCiarraí, 29.7% a fuair Heather Humphreys agus 7.4% a thug vóta do Jim Gavin. 13.4% de na páipéir bhallóide a milleadh i gCiarraí.

I Maigh Eo fuair Catherine Connolly 65.8% de na vótaí céadrogha, 28.1% a bhí ag Heather Humphreys agus bhí 9.3% ag Jim Gavin. 12.9% de na vótaí i Maigh Eo a bhí millte.

Níl aon amhras ach go gcothóidh ollbhua Catherine Connolly fuinneamh agus faobhar sna páirtithe ar an eite chlé a thug tacaíocht di sa bhfeachtas, Sinn Féin, Páirtí an Lucht Oibre agus na Daonlathaithe Sóisialta. Ba é seo an chéad uair a raibh na páirtithe ar an eite chlé aontaithe i bhfeachtas uachtaránachta agus beidh siadsan ag súil go dtiocfadh malairt de rogha chun cinn sa bpolaitíocht anseo agus roimh an gcéad olltoghchán eile go mbeidh rogha sa lár ar chlé ag vótóirí.

Dúirt ceannaire Shinn Féin Mary Lou McDonald gur “bua don chomhionannas, don cheart is cóir, don óige agus don athaontú” a bhí i mbua Catherine Connolly. Mhaígh McDonald gur fhógair Sinn Féin “díreach ag an am ceart” go mbeidís ag tacú leis an iarrthóir neamhspleách.

Is cinnte go mbeidh scrúdú coinsiasa agus dianmhachnamh á dhéanamh ag Fianna Fáil agus Fine Gael faoin bhfeachtas agus faoin toradh tubaisteach a bhí air dóibhsean. Mar bharr ar an náire ag Fianna Fáil d’éirigh a n-iarrthóir as an bhfeachtas tobann go maith ina thús.

Beidh fothoghchán ag teastáil anois chun suíochán Dála Catherine Connolly a líonadh ina háit.

Ar na daoine atá á lua mar iarrthóirí tá Seán Kyne, iarAire Stáit Gaeltachta a bhí ina Theachta Dála ag Fine Gael sa toghcheantar ó 2011 and 2020 agus an Comhairleoir Contae le Independent Ireland, Noel Thomas, ar bheag bídeach nach bhfuair sé suíochán san olltoghchán deiridh. As Maigh Cuilinn don bheirt.

Ar an 11 Samhain, cuirfear an tUachtarán tofa faoi mhionn agus glacfaidh sí le mionn na hoifige ó Phríomh-Bhreitheamh na hÉireann, Dónal O’Donnell.

De réir nóis, déanann an Taoiseach píosa cainte ansin sula dtugann an tUachtarán nuathofa an chéad óráid sa chúram nua.

Casann Banna Arm Uimhir 1 Amhrán na bhFiann ansin tráth a mbíonn an tUachtarán ag fágáil agus ag tabhairt aghaidh ar Áras an Uachtaráin.

Agus mionn na hoifige is airde sa tír glactha ag an Uachtarán nua, tabharfaidh sí a haghaidh ar Pháirc an Fhionnuisce agus ar a lóistín nua in Áras an Uachtaráin.