Author: Mark Moran

Grianghraf: Negro Impacto dá singil ‘1800’ ó TV DREAMS. 

Bliain rathúil eile a bhí in 2025 do cheol sóil agus gormacha na hÉireann. In ionad paistíse nó aithrise, dhírigh ceoltóirí ar uaillmhian agus ionracas. Ar fud na gceirníní, tógann ceoltóirí ar bhonn an ama atá thart chun traidisiún a athbheochan agus fuaim ar leith a chruthú. Ó rithimí tochtmhara ar an tseanstíl go fuaimdhreacha neamhaí lo-fi agus sintéis chultúrtha, taispeánann na ceoltóirí seo ceannas cumasach ar atmaisféar agus féiniúlacht. Seo iad cúig cheirnín a athdhearbhaíonn ról lárnach na seánraí seo i gceol Éireannach comhaimseartha.

Katharine Timoney — All This Time (Mahogany)

Tá muinín agus saoirse ag All This Time ar annamh í i ré “cheol an chailín bhrónaigh”. Ar fud an EP, ligeann Katharine Timoney dá ceol gutha síodúil agus a ensemble mór le rá an scéal mothúchánach a chur in iúl. D’fhéadfaí a rá gurb é an dara rian, ‘It Won’t Always Be This Way’, an t-amhrán sóil Éireannach is fearr i mbliana: filleadh éachtach ar rithim reitreo fhórsúil le faobhar sícideileach. Ómós dá seanmháthair agus an ceol a mhúnlaigh í é ‘Kinnegar Shore’. Is léiriú coscrach bróin é a atmaisféar míshocair.

In áiteanna eile, tá an teidealrian agus ‘Ruminate’ fuinniúil, an chéad cheann ag tarraingt func agus sól le chéile go seoigh. Pléann sí le luas an EP go sciliúil, ag dul ó mhachnamh smaointeach go díocas dorcha. Cé go bhfuil na ceoltóirí a d’imir tionchar ar an Fheirsteach – go háirithe Amy Winehouse – ní sháraíonn siad a cuid stíle ar leith. Tugann All This Time le fios go bhfuil réimse cruthaitheach ollmhór ag an réalta óg seo.

Muireann Bradley — Rose Dogs (Fontana)

Éiríonn le Muireann Bradley gaistí an léirithe ómóis a sheachaint. Ina ionad sin, seinneann sí foinn aitheanta na ngormacha le húdarás nádúrtha agus í ag cur i láthair a bunphíosaí iontacha freisin. Tá sé suaithinseach amach is amach go bhfuil sí chomh compordach sin sa domhan ceoil seo agus í ach 19 bliain d’aois. Tá leaganacha muiníneacha ar an EP – ‘Clay Pigeons’ le Blaze Foley agus ‘These Days’ le Jackson Browne – ag tabhairt an tseantraidisiún giotáir Mheiriceánaigh isteach san am i láthair. Buaic mhothúchánach í a leagan ar ‘Sligo River Blues’, comhartha aitheantais do John Fahey.

Le ‘No Name Blues’ – fuinniúil agus le blas an cheoil tuaithe – nochtann Bradley í féin mar chumadóir amhráin iontach freisin. Ag dul idir guaim agus loime, tá a ceol dúisitheach in ainneoin a íostachais. Ní féidir comparáidí a sheachaint leis na máistrí méarphioctha Meiriceánacha. Déileálann Rose Dogs le hoidhreacht na ngormacha le haire agus muinín, ag cruthú go bhfuil an seánra chomh bríomhar inniu agus a bhí riamh.

Negro Impacto — TV DREAMS

Ó chas siad ar a chéile in 2021, tá Negro Impacto tar éis cáil a thuilleamh mar dhéithe beaga sa nua-shól Éireannach. Meascann an dísreach ó Dhún Dealgan R&B mín, ceol sóil, agus func, ag léiriú táimhe neamhaí. Cruthaíonn siad amhráin faoi fhanacht agus athrú, a gceol ag tabhairt íomhánna de thráthnónta samhraidh agus maidineacha geala chun cuimhne.

Bláthaíonn amhráin mar ‘NWANNE’ – scríofa as Íogbóis – go mall, ag tógáil go séimh beagán ar bheagán. Cumascann ‘1800’ rithim shícideileach shamhrúil le hatuirse liriceach, agus ‘FANGIRL’ ag bogadh idir mealladh agus gliondar. Cuimsíonn ‘BLUE’ machnamh an fhocail labhartha de chuid Emma Dabiri faoi úsáid an fhocail ‘gorm’ ar dhaoine gorma sa Ghaeilge, ag daingniú stair chultúrtha sa cheirnín. Tá éascaíocht chineamatach ag TV DREAMS. Tugann a stíl lo-fi timpeallach Frank Ocean agus Anderson .Paak chun cuimhne ach gan aithris. Lena gcumasc de shól croíúil agus séimhe shonach, is guth sainiúil iad Negro Impacto i gceol na hÉireann.

Qbanaa — Elisa

Leasainm Cúbach de chuid Qbanaa a úsáideadh lena ainmniú, agus tá scoiteacht agus déacht go mór le mothú ar Elisa. Scríobhadh an t-albam le linn seal seacht mbliana as Cúba. Taifeadadh é ansin agus críochnaíodh é i mBaile Átha Cliath. Tá téagar neamhchoitianta ag an EP i measc cheoltóirí na hÉireann: rithimí Laidineacha agus buille tochtmhar. Ó thaobh téama de, tá Elisa thar a bheith macánta, ag tabhairt aghaidh ar aindiachas, trioblóidí clainne, agus caidrimh ghangaideacha le haibíocht.

Déanann ‘Demons in the Liffey’ cur síos ar chaidreamh casta Qbanaa lena máthair agus í ina cónaí i Londain. Cloistear taifeadadh dá seanathair in Cienfuegos ar ’23.Abuelo’, a hinspioráid cheoil atá anois ag fulaingt le néaltrú. Cuimsíonn sí dhá leagan de rianta somheabhraithe ar nós ‘Best Time’ – dréacht Cúbach agus leagan Éireannach. Cuireann seo béim ar théama lárnach an EP: féiniúlacht chasta luaineach. Baineann Elisa cothromaíocht annamh amach idir míne cheolmhar agus ábhar trom.

Tolü Makay — People Still Cry in Summer

Is féidir People Still Cry in Summer a scaradh ina thrí chuid: áthas, brón, agus an spás caolchúiseach eatarthu. Tosaíonn agus críochnaíonn an EP le muinín. Tá ‘I Am’ láidir agus cumasaithe agus tá ‘Become the Fire’ dearfach agus bríomhar. Tosaíonn ‘Highnote’ agus ‘Trust’ go séimh sula méadaíonn siad go códaí coscracha. Tá ‘Highnote’ go háirithe suntasach, ag cumasc lorg an nua-shóil, aonréad giotáir, agus críoch spleodrach.

Tá croí mothúchánach an cheirnín le fáil i leagan Makay de ‘Blackbird’ le Nina Simone áfach. Tosaíonn sé le focal labhartha faoina féiniúlacht mar bhean ghorm Éireannach. Tiomáintear an t-amhrán le cnaguirlisí de chuid na hAfraice, ag cruthú taithí éisteachta atá pianmhar agus sceitimíneach araon. Is é an t-aon tráth duairc ar an cheirnín é, ag tabhairt aghaidh ar bhaic an eispéiris ghoirm. Forbartha ar feadh cúpla bliain ó nótaí gutha agus dánta, is achoimre ar a taithí saoil é an ceirnín. Ó thús deireadh, tá guth Makay binn, stuama, agus leochaileach. Ag cloí lena theideal, scrúdaíonn People Still Cry in Summer an teannas idir gile an tsamhraidh agus scáthanna cruacháis.

The post 5 de na ceirníní is tarraingtí i sól agus gormacha na hÉireann 2025 appeared first on NÓS.

Níos mó

Ar oíche fómhair úir, iompaíodh an Amharclann Olympia ina tearmann fuaime agus an lucht féachana ag cur fáilte roimh Gregory Alan Isakov ar stáitse. Thug an t-amhránaí as an Afraic Theas, atá cáiliúil as a liriciúlacht fhileata, léiriú fuinniúil dlúth uaidh. Le blaisín den chumha, chruthaigh Isakov ceangal brónach leis an slua.

Cuireadh tús leis an oíche le ‘She Always Takes It Black’, caoineadh diachrach a thum an slua i stíl fhaoistiniúil Isakov. Ní féidir a ghuth – monabhar domhain lách ar tí briseadh – a aithint óna thaifeadtaí stiúideo. Tá diongbháilteacht mhothúchánach aige a chuireann an slua faoi dhraíocht. Fíonn a bhanna tacaíochta iontach (cairde óna óige) an veidhlín, an dordghiotár, an bainseó, agus na drumaí isteach i bhfuaimdhreach tarraingteach. Tá gné dhorcha an rac-cheoil ag a rianta acústacha beo, áit éigin idir Springsteen agus Cohen.

Ghluais seitliosta Isakov don chuid is mó idir a albaim chlúiteacha This Empty Northern Hemisphere (2009), The Weatherman (2013), agus Evening Machines (2018). Tá meidhir thnúthánach chuí ag The Weatherman, albam bunaithe ar a chuid taistil. Tharraing ‘Amsterdam’ gártha, fonn suaimhneach an amhráin ag líonadh na hamharclainne leis an tnúthán thuasluaite. Bhí téagar tearc an fhásaigh ó Appaloosa Bones (2023) le cloisteáil freisin, albam acústach a scríobh sé tar éis filleadh ó Texas Thiar.

Ag caitheamh an fedora shainiúil a cheileann a aghaidh, sheinn Isakov an chuid is mó den seó faoi bhrat soilse daite, dorchadas gruama, agus deatach. Sheas sé in aonaracht a ghlac léi ton féinmhachnamhach. Cé go bhfuil sé cúthail, tá Isakov deisbhéalach agus is féidir leis comhbhá a chothú leis an slua.

Chuaigh comhráite i léig nuair a sheinn sé ‘San Luis’. Is scéal dúisitheach é an t-amhrán faoi thaisteal trí Ghleann San Luis in Colorado, ag múscailt mearchuimhne an tsuaimhnis tuaithe. Tá a liricí daingnithe sa domhan nádúrtha ach lán le tuirse i gcroí an duine dhaonna. Is amhráin tíre áille iad ‘Master and a Hound’ agus ‘Sweet Heat Lightning’ araon, ach is cuntraphointí iad ó thaobh toin de: ceann acu dorcha agus cloíte, agus an ceann eile suaimhneasach.

Canann sé faoi shléibhte agus machairí a thrasnú, faoi thurais phearsanta ó Johannesburg na cinedheighilte go Filideilfia go Boulder, áit a dtugann sé aire dá fheirm orgánach anois. Is eiseamláir é a chuid cheoil den Americana cumhach. Tá an domhan síoraí i stór Isakov lán le fiántas, spéartha gan teorainn, agus eachtraíocht dhóchasach.

Leath slí tríd an seó, tháinig ‘This Empty Northern Hemisphere’ chun cinn mar bhuaic mhothúchánach na hoíche. Tháinig borradh corraitheach uirlisí in áit intreoir veidhlín agus dordghiotáir ó Steve Varney agus John Paul Grigsby. Léiríonn an t-amhrán agus an t-albam spiorad a oibre luaithe – ceol a mhothaíonn cosúil le féachaint ar na réaltaí ar oíche dhorcha gheimhridh.

Os a choinne sin, thug ‘Caves’ agus ‘Southern Star’ fuinneamh croíúil an tráthnóna samhraidh dúinn, ag fí galántacht le díocas. Seo atmaisféar Evening Machines, albam a ainmníodh le haghaidh GRAMMY ag an searmanas in 2020. Meascann sé móitífeanna nádúrtha le téamaí comhaimseartha, leithéidí imní agus inimirce, le chéile. Bhí crescendo catairseach ag an leagan de ‘Liars’ le Ron Scott.

Agus críoch á chur leis an oíche, tháinig an banna le chéile timpeall ar mhicreafón amháin agus sheinn siad ‘The Stable Song’ faoi spotsolas – an t-amhrán is fearr lena leantóirí. Bhí an slua faoi gheasa go ndeachaigh an corda deireanach i léig, nuair a phléasc siad amach i mbualadh bos amhail is go raibh siad ag briseadh amach ó gheis Isakov.

Nuair a ghabh sé buíochas leo, ghabh sé é le huirísle fir a raibh fíoriontas air chomh fada agus a thaistil a amhráin. Ionadh deas a bhí san amhrán deireanach. Den chéad uair le trí bliana, sheinn Isakov ‘Living Proof’ — an t-amhrán is fearr liom dá chuid. 

Ba dheireadh foirfe é ar oíche aoibhinn. Ba mheabhrú é léiriú Gregory Alan Isakov go bhfuil an chumhacht is mó sa cheol ina bhinneas agus ina spiorad, a ghuth ag baint macalla as an oíche. Agus mé ag teacht amach ar Shráid an Dáma, d’fhan rianta a cheoil go séimh in aer na hoíche fionnuaire.

The post Aistear cumhach trí ghnéithe an tsaoil le Gregory Alan Isakov appeared first on NÓS.

Níos mó

Ar oíche fómhair úir, iompaíodh an Amharclann Olympia ina tearmann fuaime agus an lucht féachana ag cur fáilte roimh Gregory Alan Isakov ar stáitse. Thug an t-amhránaí as an Afraic Theas, atá cáiliúil as a liriciúlacht fhileata, léiriú fuinniúil dlúth uaidh. Le blaisín den chumha, chruthaigh Isakov ceangal brónach leis an slua.

Cuireadh tús leis an oíche le ‘She Always Takes It Black’, caoineadh diachrach a thum an slua i stíl fhaoistiniúil Isakov. Ní féidir a ghuth – monabhar domhain lách ar tí briseadh – a aithint óna thaifeadtaí stiúideo. Tá diongbháilteacht mhothúchánach aige a chuireann an slua faoi dhraíocht. Fíonn a bhanna tacaíochta iontach (cairde óna óige) an veidhlín, an dordghiotár, an bainseó, agus na drumaí isteach i bhfuaimdhreach tarraingteach. Tá gné dhorcha an rac-cheoil ag a rianta acústacha beo, áit éigin idir Springsteen agus Cohen.

Ghluais seitliosta Isakov don chuid is mó idir a albaim chlúiteacha This Empty Northern Hemisphere (2009), The Weatherman (2013), agus Evening Machines (2018). Tá meidhir thnúthánach chuí ag The Weatherman, albam bunaithe ar a chuid taistil. Tharraing ‘Amsterdam’ gártha, fonn suaimhneach an amhráin ag líonadh na hamharclainne leis an tnúthán thuasluaite. Bhí téagar tearc an fhásaigh ó Appaloosa Bones (2023) le cloisteáil freisin, albam acústach a scríobh sé tar éis filleadh ó Texas Thiar.

Ag caitheamh an fedora shainiúil a cheileann a aghaidh, sheinn Isakov an chuid is mó den seó faoi bhrat soilse daite, dorchadas gruama, agus deatach. Sheas sé in aonaracht a ghlac léi ton féinmhachnamhach. Cé go bhfuil sé cúthail, tá Isakov deisbhéalach agus is féidir leis comhbhá a chothú leis an slua.

Chuaigh comhráite i léig nuair a sheinn sé ‘San Luis’. Is scéal dúisitheach é an t-amhrán faoi thaisteal trí Ghleann San Luis in Colorado, ag múscailt mearchuimhne an tsuaimhnis tuaithe. Tá a liricí daingnithe sa domhan nádúrtha ach lán le tuirse i gcroí an duine dhaonna. Is amhráin tíre áille iad ‘Master and a Hound’ agus ‘Sweet Heat Lightning’ araon, ach is cuntraphointí iad ó thaobh toin de: ceann acu dorcha agus cloíte, agus an ceann eile suaimhneasach.

Canann sé faoi shléibhte agus machairí a thrasnú, faoi thurais phearsanta ó Johannesburg na cinedheighilte go Filideilfia go Boulder, áit a dtugann sé aire dá fheirm orgánach anois. Is eiseamláir é a chuid cheoil den Americana cumhach. Tá an domhan síoraí i stór Isakov lán le fiántas, spéartha gan teorainn, agus eachtraíocht dhóchasach.

Leath slí tríd an seó, tháinig ‘This Empty Northern Hemisphere’ chun cinn mar bhuaic mhothúchánach na hoíche. Tháinig borradh corraitheach uirlisí in áit intreoir veidhlín agus dordghiotáir ó Steve Varney agus John Paul Grigsby. Léiríonn an t-amhrán agus an t-albam spiorad a oibre luaithe – ceol a mhothaíonn cosúil le féachaint ar na réaltaí ar oíche dhorcha gheimhridh.

Os a choinne sin, thug ‘Caves’ agus ‘Southern Star’ fuinneamh croíúil an tráthnóna samhraidh dúinn, ag fí galántacht le díocas. Seo atmaisféar Evening Machines, albam a ainmníodh le haghaidh GRAMMY ag an searmanas in 2020. Meascann sé móitífeanna nádúrtha le téamaí comhaimseartha, leithéidí imní agus inimirce, le chéile. Bhí crescendo catairseach ag an leagan de ‘Liars’ le Ron Scott.

Agus críoch á chur leis an oíche, tháinig an banna le chéile timpeall ar mhicreafón amháin agus sheinn siad ‘The Stable Song’ faoi spotsolas – an t-amhrán is fearr lena leantóirí. Bhí an slua faoi gheasa go ndeachaigh an corda deireanach i léig, nuair a phléasc siad amach i mbualadh bos amhail is go raibh siad ag briseadh amach ó gheis Isakov.

Nuair a ghabh sé buíochas leo, ghabh sé é le huirísle fir a raibh fíoriontas air chomh fada agus a thaistil a amhráin. Ionadh deas a bhí san amhrán deireanach. Den chéad uair le trí bliana, sheinn Isakov ‘Living Proof’ — an t-amhrán is fearr liom dá chuid. 

Ba dheireadh foirfe é ar oíche aoibhinn. Ba mheabhrú é léiriú Gregory Alan Isakov go bhfuil an chumhacht is mó sa cheol ina bhinneas agus ina spiorad, a ghuth ag baint macalla as an oíche. Agus mé ag teacht amach ar Shráid an Dáma, d’fhan rianta a cheoil go séimh in aer na hoíche fionnuaire.

The post Aistear cumhach trí réanna an duine le Gregory Alan Isakov appeared first on NÓS.

Níos mó

Faoi shnáthaid an chaschláir, seinntear ceol go diongbháilte. I ré inar féidir amhráin a iarraidh láithreach agus é a léim gan smaoineamh, éilíonn an caschlár aird. Bíonn ort ceirnín a roghnú, é a thógáil as a chlúdach, an tsnáthaid a ardú agus í a ísliú isteach san eitre.

Ní hé corda ná loinneog é an chéad fhuaim a chloiseann tú, ach an chnagarnach íseal dusta agus ama, an gealltanas corraitheach go bhfuil rud éigin ar tí tosú. Mothaíonn an sos beag sin éagsúil le ‘seinm’ a bhrú ar fhón.

Meallann vinil isteach in atmaisféar thú nach bhfuil aon rud eile inchurtha leis. Líonann doimhneacht analógach an seomra ar bhealach nach féidir leis an bhfuaim dhigiteach: nótaí doird ag crónán mar a bheadh buillí croí ann, coirn ag spré téagair, agus guthanna díreach in aice leat. Ní faoi fhoirfeacht theicniúil atá sé ach faoi láithreacht, ag mothú go bhfuil na ceoltóirí in éineacht leat.

Déanann an meán seo leas do cheirníní soul agus snagcheoil go háirithe. Tá gné uaigneach ag aonréad Davis nó ceol gutha Nina ar vinil, amhail is go bhfuil macallaí an stiúideo gafa ag na heitrí féin. Tá ciúnas íogair fiú. Nuair a théann an t-amhrán deireanach i léig, sroicheann an tsnáthaid a deireadh agus luíonn an seomra i gciúnas suntasach, do do fhágáil i d’aonar leis an méid atá cloiste agat.

Tagann cuid den lúcháir ó mhoilliú. Éilíonn ceirnín go bhfanann tú leis. Ní féidir léim thart idir rianta; géilleann tú don albam mar a bhí i gceist ag an gceoltóir. Éiríonn an casadh ó Thaobh A go Taobh B ina shos gearr, deis chun machnamh agus chun féachaint ar aghaidh. Ní ceol cúlra riamh é ceirnín vinile; is ócáid é. 

Go minic, tá an taitneamh is fearr le baint aisti i d’aonar. Leat féin, leis an gclúdach ina sheasamh in éadan an bhalla agus an seomra ar maos le fuaim, mothaíonn tú ceol ar shlí dhifriúil. Braitheann tú go bhfuil tú i leabhar nó i scannán clasaiceach, ón bhfónagraf duairc in And Then There Were None go dtí cóisirí sácráilte ré an tsnagcheoil in The Great Gatsby.

Níl an áilleacht san fhuaim amháin, ach sa rud féin. Lonraíonn an ealaín chlúdaigh ag dhá orlach déag, láidir agus ceannasach. Fáiltíonn bileoga liricí romhat gach focal a leanúint. Cuireann ceirníní daite leibhéal eile ríméid leis: patrúin mharmaracha a chasann go draíochtúil faoin tsnáthaid.

Cruthaítear an chéad tuairim ar an gcéad amharc. Piocann tú suas ceirnín nár chuala tú riamh faoi mar chuir an ealaín chlúdaigh faoi gheasa thú. Is féidir leis an taghd sin compánach síoraí a aimsiú. Tá a scéal féin ag gach ceann a chuirtear leis an mbailiúchán, rogha fhánach nó cathú nárbh fhéidir leat diúltú dó.

Cuireann turais chuig an siopa ceirníní leis na sceitimíní. Ag breathnú timpeall ar na sraitheanna clúdach in Freebird nó Spindizzy, ag caitheamh súil ar shuimeanna na gcustaiméirí eile ag amharc thart. Báitear thú san fhéidearthacht.

Mothaíonn sé difriúil ó bheith ag scrolláil trí aip nuair atá tú ag tacú le siopa áitiúil. Cothaíonn sé pobal beag, spás fisiciúil ina spreagtar comhrá. Is eachtra rómánsúil é an siopa a fhágáil le mála i do lámh, agus fios agat go bhfuil rud éigin inláimhsithe a líonfaidh do bhaile go luath roghnaithe agat.

Fásann bailiúcháin go mall, de réir a chéile. Tagann roinnt ceirníní ar athlámh, ag iompar méarlorg na n-éisteoirí roimh ré. Tagann roinnt eile ó thuismitheoirí, fágtha ag an gcéad duine eile tríd na glúnta. Nuair a fhaigheann tú carn fadcheirníní, faigheann tú cuid dá saolta, a spéiseanna, agus a gcuimhní.

Ceanglaítear thú leis an am atá thart, le tráthnónta dorcha roimhe seo nuair a chas na heitrí céanna agus líon siad seomra eile le fuaim bhinn. Murab ionann is sruthú, a imíonn as amharc le síntiús dulta i léig, is leatsa an ceirnín go deo. Is compánach leanúnach é an t-albam ag fanacht go foighneach ar an tseilf.

Is fianaise a riain bhuain é an athbheochan vinile sna 10 mbliana seo caite. Ar dtús, diúltaíodh dó mar fhaisean cumhach. Ach tá díolachán tar éis fás go seasta bliain i ndiaidh bliana. Preasálann ceoltóirí a n-albaim taobh le heisiúintí digiteacha, ag aithint go santaíonn éisteoirí earra fisiciúil. Nuair atá ceirnín i do lámh, tá sciar stair an cheoil agat.

B’fhéidir gurb í an tslí a gcumascann sí fuaim, radharc, agus tadhall is cúis le seasmhacht na vinile. Is ceol é a mhothaíonn tú le do mhéara chomh maith le do chluasa. Cúitíonn sé foighne agus misníonn sé bá. Bíonn sé faoi bhláth i bpobal ach in aonaracht chomh maith, nuair atá tú leat féin le rud ar bith seachas guth, uirlis, agus an tsnáthaid ag rianú a conaire bísí.

I ngach cnagarnach, gach nóta uaigneach, gach ciúnas tar éis na heitre deireanaí, cuireann vinil i gcuimhne dúinn nach mbaineann ceol le héisteacht amháin. Baineann sé leis an ngéilleadh aoibhinn do chumhacht chiúin gutha agus foinn freisin.

The post Ní hé an ceol amháin is cúis le hathbheochan na gceirníní vinile appeared first on NÓS.

Níos mó

Is seánra é ceol tíre comhaimseartha na hÉireann nach dtugtar an t-aitheantas cuí dó. Is minic a bhíonn sé faoi scáth an cheoil thraidisiúnta agus an cheoil tuaithe, nó á chur i leataobh mar shaothar leamh, ach tá áit ar leith tuillte aige inár n-aschur cultúrtha. Ní bhaineann an ceol tíre seo le ríleanna pobail ná le bailéid ársa a thuilleadh; is fuaim nua-aimseartha mhachnamhach é, spreagtha ag téagar acústach agus scéalaíocht phearsanta.

Tá gluaiseacht cruthaithe ag ealaíontóirí amhail Damien Rice, Lisa Hannigan, agus Glen Hansard a bhfuil fuaim dhlúth agus liricí géara acu, agus atá fréamhaithe go daingean inár n-oidhreacht liteartha. Is onnmhaire chultúrtha luachmhar é ceol tíre Éireannach a thugann le chéile ionracas lom mothúchánach agus nuálaíocht chaolchúiseach, ag cruthú ceoil a bhfuil tionchar aige i bhfad i gcéin.

Doiligh é an téarma ‘ceol tíre’ a shainiú. Go stairiúil, amhráin choiteanna an phobail a bhí ann: scéalta faoi throid nó faoi cheiliúradh, go minic gan ainm agus á seachadadh ó bhéal. Go comhaimseartha, tá ceol tíre tar éis forbairt ina chur i láthair níos pearsanta, dírithe ar ghuth an cheoltóra féin. Baineann sé níos lú le hócáidí comhchoiteanna agus níos mó le machnamh aonarach, curtha i láthair le macántacht fhaoistiniúil.

Léiríonn Rice seo in ‘Older Chests’. Tá pian chroíbhriste ina ghlór lom agus ina ghiotár íostach sula mbriseann sé amach i gcóiriú álainn téaduirlisí. Ní dhiúltaíonn an fhoirm chomhaimseartha dá fréamhacha; déanann sí athléiriú orthu, ag bunú an tseánra inár dtraidisiún scéalaíochta, agus é ag cur in iúl eispéireas comhchoiteann de ghrá, de chumha agus de thnúthán. Is ceol é a thugann cuireadh don éisteoir dul isteach i spás pearsanta, áit a nochtar mothúcháin le soiléireacht mhealltach.

Ó thaobh téamaí de, baineann an ceol tíre ciall as eispéiris uilíocha dhaonna trí phriosma soiléir Éireannach cosúil le máistrí liteartha na tíre. Tugann cruinneas na liricí chun cuimhne simplíocht agus doimhneacht Seamus Heaney nó filíocht Patrick Kavanagh. Aimsíonn siad brí sa saol laethúil.

Is annamh a dhéantar rómánsú ar ghrá sa cheol seo; léirítear é mar rud casta daonna. In ‘9 Crimes’ fíonn Rice dílseacht agus feall le chéile i ndís uaigneach le cuntraphointe séimh Lisa Hannigan. Tá lorg an chumha ar obair aonair Hannigan freisin, go háirithe ar Sea Sew (2008), foinn ainglí ag tabhairt le fios sobhristeacht na gcaidreamh. I gcás Mick Flannery, bunaíonn guth grusach neamhscagtha a chuid amhrán i ndeacracht na taithí saoil, é ag plé chuardach na dáimhe le súil an scéalaí. Cé go bhfuil na téamaí seo i gcoiteann ag ceoltóirí, is fusa dáimh a bheith agat lena leagan Gaelach.

Is éard a dhealaíonn an ceol tíre ó sheánraí eile ná a chumas cothromaíocht a aimsiú idir dlúithe agus forbairt. Cé go bhfuil sé fréamhaithe i simplíocht acústach, ní fhanann sé ina stad. Bogann Post Tropical (2014) le James Vincent McMorrow ó íostachas a chéad albam go dtí fuaimdhreach níos fairsinge, ag fí falsetto le sraitheanna leictreonacha míne. Cuireann obair Glen Hansard le The Swell Season brí an rac-cheoil isteach i gceol tíre le haintiúin ionúine ar nós ‘Falling Slowly’. 

Tugann At Swim (2016) le Hannigan faoi léiriúchán atmaisféarach a mheascann loime an cheoil tíre le doimhneacht thathagach.

Tá Flannery féin tar éis plé le fo-thoin na ngormacha ina chuid ceoil. Meascann a albam In The Game (2021) le Susan O’Neill scéalaíocht an cheoil tíre le faobhar ríméadach na ngormacha. Spreagtar beocht an seánra as a thoilteanas iasachtaí a fháil ó cheol sól, indie, agus leictreonaice. Ar an mbealach seo, forbraíonn sé gan a chroí mothúchánach a chailleadh.

Tá todhchaí an cheoil tíre Éireannaigh le sonrú ina inoiriúnaitheacht agus ina bharántúlacht. In aois ina santaíonn éisteoirí ceol lom mothúchánach – smaoinigh ar cheoltóirí domhanda leithéidí Bon Iver agus Sufjan Stevens – tá mealladh ag mianach faoistiniúil an tseánra seo. Tairgeann inbhreathnú McMorrow agus scéalta Flannery cineál goilliúnachta a sheasann mar fhrithnimh i gcoinne domhan rótháirgthe. Tá cumas ollmhór ann a chumhacht a mhéadú, go háirithe agus ardáin sruthaithe agus féilte idirnáisiúnta ag cur lena thóir.

Is dócha go spreagfaidh comhoibriú tras-seánra tuilleadh fáis, agus ceoltóirí Éireannacha ag cumasc a bhfuaime le rithim thochtmhar an Americana. Tiocfaidh méadú ar chomhshaothair den chineál seo, a lucht éisteachta, agus caomhnóidh siad a chroí. Taispeánann turas Hansard ó bhuscálaí i mBaile Átha Cliath go buaiteoir Oscar inniúlacht an tseánra teorainneacha a thrasnú gan baint dá anam.

Le fada an lá, tá Éire ina croílár cultúrtha, ag easpórtáil litríochta, scannán, agus ceol traidisiúnta. Tá ár gceol tíre comhaimseartha fós gan a dhóthain aitheantais áfach. Diúltaítear dó mar cheol leamh nó athráiteach – ag dearmad a thionchair dhomhain. Níl fórsa comhchoiteann na gceoltóirí amhail Rice, McMorrow agus Hansard ina mbuanna aonair ach sa bhealach inar thug siad aghaidh úr do cheol tíre.

Ní gá don cheol seo béicíl. Labhraíonn sé go séimh. Tairgeann sé spás don éisteoir stopadh agus mothú go dáiríre i ndomhan lán le torann agus teannas. Is cuisle chiúin ach buan é ceol tíre comhaimseartha na hÉireann. Caolchúiseach ach corraitheach, mairfidh a thionchar i bhfad i ndiaidh an nóta dheireanaigh.

The post Tugaimis an t-aitheantas cuí do cheol tíre na hÉireann appeared first on NÓS.

Níos mó