Author: John Allen

Ó thosaigh na foirne idirchontae ag traenáil ag deireadh na bliana, ní raibh ach aon dáta amháin i gceann gach bainisteora, agus ba é sin inniu, an 18 Aibreán. Ba é seo an dáta a raibh gach cinneadh, gach cluiche, gach beart oirbheartaíochta agus gach gortú dírithe air. Ba é an chéad chluiche sa chraobh, mar a déarfadh na Francaigh, a raison d’être ag gach lucht bainistíochta. Maidir leis na himreoirí a bhí ag plé le gortuithe fadtéarmacha, ba é an deireadh seachtaine seo an sprioc a bhí rompu le bheith i gceart. Agus i gcás gach fisiteiripeora, ba é seo an spriocdháta chomh maith – na himreoirí ab fhearr a bheith ar fáil, aclaí agus slán ó ghortú.

Agus sula mbuailfear sliotar ar bith anocht ná amárach, is iad Luimneach agus Corcaigh comhrogha na ngeallghlacadóirí. Tuigim go maith cén áit as a bhfuil siad ag teacht, agus tuigim chomh maith nach mian leo aon airgead a chailleadh. Tá a mbreithiúnas bunaithe ar fhíricí fuara crua airgeadais ach ní aontaím go bhfuil Corcaigh ar comhchéim le Luimneach (fós).

Tá praghas sách fada acu freisin ar Thiobraid Árann, rud atá aisteach go leor agus iad ina seaimpíní Uile-Éireann.

Agus cad é mar chluiche atá againn chun tús a chur le craobh Laighean níos déanaí inniu. Tá tamall maith caite gan Cill Chainnigh a bheith mar rogha na n-údar i gCúige Laighean, agus cé gurb iadsan fós atá ar bharr an chúige ó thaobh gurb iad seaimpíní Laighean iad, níor léirigh siad go dtí seo i mbliana an caighdeán imeartha a thabharfadh le fios go mbeidh a seachtú craobh as a chéile cinnte acu. Tá siad ag taisteal go Gaillimh tráthnóna agus an fhoireann bhaile mar rogha na coitiantachta.

In ainneoin a bhfuil de cháineadh déanta ar Chúige Laighean i gcomparáid le Craobh na Mumhan, ní raibh Cill Chainnigh rófhada ón mbarr ar chor ar bith an dá séasúr deireanach, agus iad buailte faoi dhá phointe ag na buaiteoirí deiridh, an Clár agus Tiobraid Árann.

Tá sin ar fad curtha i leataobh faoi láthair, áfach, agus turas go Bóthar na Trá i gceist anois. Níl ann ach mí ó shin ó rinne Gaillimh scrios ar na Cait sa tsraith san ionad céanna, agus bhuaigh siad 0-35 in aghaidh 0-17. Tharraing Cill Chainnigh neart cáinte i ndiaidh an chluiche sin. Bheinn ag súil le taispeántas níos fearr uathu níos déanaí inniu.

Sna cluichí eile i gCúige Laighean, tabharfaidh Loch Garman aghaidh ar Chill Dara, áit a bhfuilim ag súil go mbainfidh siad an bua amach. Taistealóidh Baile Átha Cliath go hUíbh Fhailí chomh maith, agus arís, táim ag súil go mbeidh siadsan róláidir don fhoireann bhaile.

Tá craobhchomórtas na Mumhan an-deacair a thuar arís i mbliana. Tosaíonn sé ar a dó amárach i bPáirc Uí Chíosóg in Inis, nuair a thabharfaidh Port Láirge aghaidh ar fhoireann an bhaile. Téann an Clár isteach sa chluiche mar sheaimpíní Roinn 1B sa tsraith, cluiche ceannais a d’imir siad d’uireasa Tony Kelly, David McInerney agus Adam Hogan, ach bhí buntáiste acu sa mhéid is go raibh Shane O’Donnell an-fheiceálach ar fad, ina chéad chluiche i mbliana.

Tá sé deacair a mheas cé chomh cumasach is atá an Clár i mbliana agus iad ag imirt i Roinn 1B na sraithe. Ar an láimh eile, bhí Port Láirge i Roinn 1A, agus i ndiaidh stánadh a fháil ó Chorcaigh thugadar an-taispeántas agus bhuadar ar Luimneach. Ach n’fheadar an bhfuil an painéal láidir go leor chun teacht as an ngrúpa? É sin ráite d’fhéadfadh an cluiche seo a bheith cothrom go leor.

Ó bhuaigh Corcaigh ar Luimneach i gCorcaigh in 2024, tá cúig chluiche ceannais as a chéile sroichte acu, dhá chraobh na hÉireann, dhá chluiche ceannais sraithe, agus príomhócáid na Mumhan. Is tomhas áirithe buanseasmhachta é sin, fiú más pillín searbh le slogadh iad na caillteanais mhóra sin ar an ardán is mó. Má bhuann siad i dTiobraid Árann, is féidir craobh na sraithe a chur síos mar rith traenála, ag líonadh na bearna idir gnáthchluichí na sraithe agus an chraobh; ach má chailleann siad in aghaidh na dTiobraid Árannach déanfar tagairt don taispeántas seo mar thús le meath.

Níl a fhios agam in aon chor cad a scríobhfaidh mé faoi Thiobraid Árann. Níl mórán in aon chor tagtha as an gcampa. Is iad Corcaigh an rogha. Mar is eol dúinn tá chuid maith athraithe ó thug Corcaigh léasadh do na Tiobraid Árannaigh san ionad céanna dhá bhliain ó shin. Ní fheicim mórán in aon chor idir na foirne agus ag an deireadh, b’fhéidir nach mbeidh.

Tá súil agam go bhfeicfimid an oiread spóirt ar ardchaighdeán in 2026 agus a chonaiceamar in 2025. Sula gcasfaimid súil i dtreo an tséasúir nua, is ceart dúinn sos beag a ghlacadh agus cuimhneamh ar laochra ár gcluiche a bheidh linn i measc an lucht féachana i mbliana — fir a thug blianta fada don chontae agus a chuir lúcháir orainn san áireamh.

Sea, tá slán fágtha againn le roinnt mhaith imreoirí agus ina measc tá ceathrar den scoth.

Ba é Patrick Horgan an chéad laoch a d’imigh, an fear ó chlub cáiliúil Fánaithe an Ghleanna i dtuaisceart chathair Chorcaí a chuir clabhsúr ar bheagnach fiche bliain i ndathanna Chorcaí. Ní dócha go sárófar a chuid scórála ach tá TJ Reid sna sála air agus más féidir leis-sean fanacht aclaí agus saor ó ghortuithe, tá gach seans gurb eisean a chríochnóidh a shaol iomána mar mar an scórálaí is fearr fós sa chluiche. Ach fanfaidh lorg Horgan ar an gcluiche chomh soiléir le haon duine de na laochra scórála a d’imigh roimhe.

Tamall gairid ina dhiaidh tháinig an scéala ó Luimneach go raibh Declan Hannon ag éirí as. Ar feadh cúig bliana déag bhí sé ina imreoir ciúin cobhsaí ag stiúradh a mhuintire trí ré órga, agus é ag ardú Corn Liam Mhic Cárthaigh cúig uaire. Lena scor, dúntar caibidil eisceachtúil i scéal iomána na Sionainne. Mar a luaigh mé cheana anseo bhí sé de phribhléid agam obair leis agus bhí sé i gcónaí ina fhear uasal ábalta ciúin.

D’fhógair Jason Flynn ó ó Chill Íomair sa Ghaillimh go raibh sé ag dul ar scor i mí Dheireadh Fómhair, fear ciúin eile ag cur deireadh le dosaen bliain ar an bpáirc mhór. B’fhórsa ceart é i mbua a chontae 2017, agus ba leor stróc amháin dá chuid chun cluiche a iompú.

Shéid gaoth an athraithe i Laois freisin nuair a tháinig deireadh le ré Enda Rowland. Ar feadh tréimhse fhada ba é a sheas sa bhearna bhaoil, agus braithfidh an contae uilig uathu é.

Ceathrar fear, ceathrar laochra, agus tá an cluiche beagán níos boichte de bharr a n-imeachta.

Ach leanfaidh cúrsaí ar aghaidh agus dar ndóigh tá an traenáil tosnaithe agus cluichí imeartha.

I gcúige Laighean, níl mórán athruithe le sonrú. I gcomórtas Liam Mhic Cárthaigh tá Derek Lyng fós i gceannas ar Chill Chainnigh, agus tá Micheál Donoghue ag tabhairt faoina dhara bliain mar bhainisteoir na Gaillimhe. Tá Keith Rossiter anois sa tríú bliain leis na Carmannaigh agus tá Niall O’Callaghan sa dara bliain le Baile Átha Cliath. Tá Johnny Kelly ag tosnú a cheathrú bliain le foireann Uíbh Fhailí, agus ansin tá an contae nua ar an ardán, Cill Dara, faoi fhear Chill Chainnigh, Brian Dowling, ag tabhairt aghaidh ar a gcéad séasúr sa ghrád is airde.

Tharraing Babs Keating, iarlaoch Thiobraid Árann, cuid mhaith conspóide air féin mí ó shin nuair a mhaígh sé go mbeadh “cruachás ceart” roimh Chill Dara i gCraobh Laighean na bliana seo chugainn. Dar leis, léirigh taispeántas Nás na Rí i gcluichí ceannais na gclubanna i gcúige Laighean nach bhfuil an contae gar don chaighdeán a theastaíonn ag an leibhéal sin. Níor lig bainisteoir Chill Dara, Brian Dowling, an breithiúnas sin thairis, áfach. Dúirt sé go raibh tráchtanna Keating “amaideach ar fad” agus nach mbeadh muinín dá laghad aige as an bhfear. D’admhaigh sé go mbeadh an dúshlán mór, ach gur thuill Cill Dara a n-áit trí bheith ag déanamh ardú céime ó bhliain go bliain agus go mbeadh siad réidh chun seasamh leo siúd atá chun tosaigh sa chúige. Feicfimid linn.

Cad atá le rá faoi chúrsaí iomána i gCúige Mumhan? Is é Corcaigh an t-aon chontae le bainisteoir nua, Ben O’Connor, agus beidh sé suimiúil a fheiceáil cén rian a fhágfaidh sé sula dtosóidh an Chraobh. Ní foláir dó an tSraith a úsáid mar láthair thástála, mar a dhéanfaidh gach bainisteoir eile, agus beidh súile an phobail dírithe go géar ar Chorcaigh faoina stiúir.

Tá na bainisteoirí céanna ag na contaetha eile is a bhí acu anuraidh. Suimiúil go leor, tá John Kiely i Luimneach tar éis Caroline Currid, an síceolaí spóirt cáiliúil, a thabhairt ar ais. Is léir go mbíonn slat draíochta aici go minic nuair a bhíonn foirne ag lorg Craobh na hÉireann. Ach is éalú as cúige Mumhan an chéad dúshlán atá rompu arís, agus mar is gnáth, ní bheidh sé sin éasca.

Mar sin ní fada anois go mbeimid ag taisteal agus muinín éigin i ngach contae gurb é seo an séasúir ina ndéanfaidh siad ‘rud éigin’!

Athbhliain faoi shéan is faoi mhaise daoibh go léir.

Naomh Máirtín abú. Cad é mar chluiche ceannais a bhí againn i gCraobh Shinsir Laighean oíche Dé Sathairn seo chaite. Ní den chéad uair, tháinig ionadaí sár-éifeachtach ón mbinse i rith am cúitimh i bPáirc an Chrócaigh chun craobh a shéanadh ar Sheamróga Bhaile Héil.

Harry Ruddle a bhí ann le Baile Gunnair i gcluiche ceannais uile-Éireann in 2022, ach ba é Ben Stafford a chinn an uair seo gur ag Naomh Máirtín a bheadh Craobh Laighean, an chéad cheann riamh acu. Bhí an bua tuillte acu agus muintir Uí Conchubhair, Jack agus Rory, go hiontach.

Tógann cúrsaí camógaíochta lár stáitse sa gceanncheathrú an deireadh seachtaine seo. D’fhéach mé ar an chluiche leathcheannais sa chomórtas camógaíochta idir Seamróga Loch gCaol agus mo chlub féin, Cumann Barra Naofa coicís ó shin. Mar is eol do leantóirí na camógaíochta, chríochnaigh siad ar comhscór ag deireadh gnáthama agus iad fós ar comhscór i ndiaidh ama breise. Cuireadh tréimhse eile cúig nóiméad an taobh leis an gcluiche mar iarracht buaiteoir a fháil agus, leis an am beagnach caite, bhí cuma ar an scéal go raibh muid ag dul ar aghaidh go dtí pocanna ‘45, mar a bhíonn againn sa chamógaíocht.

Bhí an cluiche siar agus aniar ar feadh an tráthnóna agus i ndeireadh na dála, ba chúilín iontach ó Ciara Golden de chuid Na Barrs a chinn an toradh agus a sheol an club isteach go dtí a gcéad chluiche ceannais riamh i gCraobh Chamógaíochta na gClubanna. Tá déanta ar fheabhas ag na himreoirí seo i mbliana, go mór mór sa tslí a mbuann siad cluichí. Fiú i gcluiche leathcheannais na Mumhan, chríochnaigh sé sin ar comhscór ag deireadh gnáthama ach arís rinne na Barrs an beart in am breise.

In aghaidh Bhaile Átha an Rí ó Ghaillimh a bheidh siad anois tar éis do na Gaillimhigh Baile Dic ó Chill Chainnigh a shárú sa dara cluiche leathcheannais. Bhí an choimhlint sin gach pioc chomh teann agus chomh drámatúil leis an gceann idir na Barrs agus Loch gCaol, cé go raibh sé i bhfad níos cosanta ó thús deireadh, mar a léiríonn an scór deiridh, 1-9 go 0-10.

Tá na Barrs ag teacht isteach le fuinneamh mór tar éis an bhua croíúil sin i gcluiche a thástáil a gcrógacht chomh maith lena scileanna. Bliain speisialta a bhí ann cheana féin agus a gcéad chorn sa Mhumhain buaite acu, a gcéad seans a muinín ag neartú i ngach cluiche.

Tá beagáinín níos mó cleachtadh ag cumann Bhaile Átha an Rí ag an leibhéal seo, áfach. Is iad an club is rathúla i gContae na Gaillimhe le fada agus cé go raibh na Sáirséalaigh i gceannas sa chontae sin le roinnt mhaith blianta anuas, céim mhór chun cinn do Bhaile Átha an Rí a bhí sa bhua a bhí acu ar na Sáirséalaigh mí Dheireadh Fómhair.

Ba é sin an chéad uair ar bhuaigh Baile Átha an Rí craobh an chontae ó 2009 agus léirigh siad a seanláidreachtaí arís sa chluiche leathcheannais in aghaidh Bhaile Dic, foireann láidir, dea-eagraithe a bhuaigh Craobh na hÉireann cúpla bliain ó shin.

Tá buanna éagsúla ag an dá fhoireann i gcluiche ceannais an lae amárach. Tá fuinneamh, gluaiseacht, agus tosaithe thar a bheith ábalta ag na Barrs, go háirithe Orlaith Cahalane agus Saoirse McCartan. Tá stair, traidisiúin agus cumas ag Baile Átha an Rí, buanna a thagann ó bhlianta fada i mbarr réime i nGaillimh.

Tá imreoirí contae ar an dá thaobh, agus is ar na ceannairí a bheidh súile an phobail. B’fhéidir gurb é lár na páirce croí an chluiche, le taithí Baile Átha an Rí ina dhúshlán ag rith agus gluaiseacht na Barrs.

Níl mórán eatarthu. Tá stair agus taithí ag na Gaillimhigh. Tá móiminteam agus misneach ag Cumann Barra. Má thosaíonn na Barrs go láidir agus má choinníonn siad a n-ardluas, beidh seans maith acu. Má mhoillíonn Baile Átha an Rí an cluiche agus má úsáideann siad a saineolas, beidh sé deacair iad a shárú. Pé scéal é, beidh an ceann seo teann, díograiseach, agus lán de chamógaíocht mhacánta.

Lá mór bróid é do dhá chlub mhóra. Baile Átha an Rí ag iarraidh filleadh ar an mbarr, agus na Barrs ag iarraidh deireadh foirfe a chur le bliain mhór stairiúil. Ní fhéadfaidh ach foireann amháin an corn a thógaint, ach tá an dá fhoireann tar éis a n-áit a shaothrú ar ardán mór na bliana agus cosúil le gach cluiche, buafaidh an fhoireann is fearr an lá sin.