Author: Eoin O Murchu

Tá fuadach Uachtarán Veiniséala, Nicolas Maduro, cáinte go forleathan ar fud an domhain, cé nach bhfuil le rá ag an Aontas Eorpach – nó ag Éirinn dhílis – ach go bhfuiltear ag coinneáil súil ar an scéal.

Ach is léir don dall gur sárú ar an dlí idirnáisiúnta é, is nach bhfuil sna líomhaintí faoin mangaireacht drugaí ach bréag lom.

Ach is cuid thábhachtach na líomhaintí céanna den scéal gur drochdhuine é Maduro agus, mar sin, gur rud maith é gur gabhadh é fiú más go mídhleathach a gabhadh é.

Chloígh an Taoiseach, agus Coimisiún na hEorpa, leis an líne sin, ag rá nár toghadh go dlisteanach é, gur deachtóir a bhí ann, agus mar sin.

Tá fadhb leis an scéal, ámh. Is é sin, nach bhfuil sé fíor.

Má bhreathnaíonn tú siar ar stair Veiniséala le tríocha bliain anuas, feicfidh tú go bhfuil dul chun cinn as cuimse déanta.

Nuair a tháinig Hugo Chavez i gcumhacht i 1999, cé go raibh saibhreas ola ag Veiniséala, ba é an tsochaí ab éagóraí i Meiriceá Laidineach é. Toghadh rialtais de chuid Chavez arís is arís go dtí go bhfuair sé bás in 2013. Sa tréimhse sin laghdaíodh an géarbhochtanas 70%, bochtanas ginearálta 50% agus an dífhostaíocht leath. Mhéadaigh líon na ndaoine a fuair pinsean stáit faoi cheathair agus bhí cumas litearthachta ag 100% den daonra.

Sin éacht.

Ghabh réimeas Chavez seilbh ar phríomhchomhlachtaí na tíre – comhlachtaí ola is eile – agus bhain sé leas as sin le cláir shóisialta a chur i bhfeidhm go mbeadh bia, tithíocht, cúram sláinte agus oideachas ar fáil don ghnáthshaoránach.

Éacht eile.

Dála an scéil, i measc na gcomhlachtaí a tugadh faoi sheilbh phoiblí bhí comhlachtaí cruaiche an teaghlaigh Corinna Machado.  Seo é teaghlach Maria Corinna Machado atá ag iarraidh í féin a chur chun cinn anois mar uachtarán na tíre, in ainneoin fiú go n-admhaíonn Donald Trump gur beag an tacaíocht atá aici sa tír is gur meas atá uirthi.

B’fhéidir go bhfuil olc airsean toisc gur bhain sise Duais Síochána Nobel a raibh spéis aige féin ann, ach beidh uirthi fanacht sula bhfaighidh a teaghlach a gcuid saibhris ar ais.

Rinne na Stáit Aontaithe iarracht fáil réidh le Chavez in 2002 le coup, ach tháinig an pobal amach is cuireadh deireadh leis an iarracht sin.

Níor aontaigh chuile dhuine leis, go háirithe an dream is saibhre is a lucht leanúna, ach fuair sé idir 52% agus 62% i ngach aon toghchán.

Tháinig Maduro i gcomharbacht air is bhuaigh sé toghcháin in 2013 le 50.6%, in 2018 le 67%,  agus arís eile in 2024 le 51%.

Dúirt na Stáit Aontaithe gur figiúirí bréagacha a bhí ann, ach chinn Cúirt Uachtarach Veiniséala go raibh siad ceart.

I Veiniséala, déanann vótálaithe teagmháil le scáileán ríomhaire chun a vóta a chaitheamh agus ansin faigheann siad admháil pháipéir, a fhíoraíonn siad agus a chuirtear isteach i mbosca vótála. Déantar tromlach na vótaí páipéir a chur i gcomparáid leis an gcuntas leictreonach. Leis an gcóras seo bheadh sé beagnach dodhéanta calaois a dhéanamh, mar bheadh sé riachtanach go mbeadh an vóta leictreonach ag dul leis an vóta páipéir.

Mar sin féin, tá Stáit Aontaithe Mheirceá agus an tAaontas Eorpach ag cloí leis an scéal gur de bharr calaoise a bhuaigh Maduro.

Tá Trump ag rá anois go bhfuil seisean i gceannas ar Veiniséala, ach maíonn parlaimint na tíre gur Maduro atá fós atá ina uachtarán ann.  Ní cosúil go bhfuil siad ag géilleadh do na bagairtí, agus má tá ola Veiniséala le gabháil ag Trump beidh air ionradh míleata níos láidre a dhéanamh.

Tá an baol sin ann, ar ndóigh, agus, san idirlinn, coinneoidh an tAontas Eorpach súil ar an scéal – agus Éire in éineacht leis.

Mar is iondúil ní theastaíonn ó Mhicheál Martin port a sheinm atá éagsúil le port an Aontais Eorpaigh, cé nach bhfuil an leisce sin ar bhallstáit eile, an Spáinn, an Ostair agus Lucsamburg ina measc.

Nach íorónta é go bhfuil an tAE sásta go maith le fuadach Maduro, ach nach gcuireann siad an fháilte chéanna roimh mhianta Trump i leith na Graonlainne, ar cuid de riocht na Danmhairge é.

Ag deireadh thiar, má ta muid le Maduro, agus an ghluaiseacht Chavista a mheas, is cóir breathnú ar an taifead is ar an iarracht a rinne Maduro cloí le polasaithe a bheadh chun leas an ghnáthdhuine in ionad géilleadh do lucht an tsaibhris.

Sea, ní diabhal é Maduro, ach laoch – laoch na saoirse don Mheiriceá Laidineach ar fad.

Seans maith nár chuala tú, a léitheoir, riamh faoi Jacques Baud. Seans maith nár éist tú riamh lena chuid anailíse ar chúrsaí míleata, agus nár léigh tú aon leabhar a scríobh sé.

Ach is duine réasúnta mór le rá é Baud. Iar-oifigeach (coirnéal), in Arm na hEilvéise idir 1983 agus 1990, bhí sé i gceannas ar súil a choinneáil ar fhórsaí an Aontais Shóivéadaigh ar fud an domhain thar ceann Sheirbhís Faisnéise na hEilvéise, agus é ina chomhairleoir don Lárionad Eorpach um Thrédhearcacht ó thaobh algartam [ECAT] freisin.

Idir 1995-2011 bhí sé ag obair leis na Náisiúin Aontaithe, san Afraic den chuid is mó, ag cabhrú le hiarrachtaí le síocháin a bhaint amach, cearta daonna a chosaint, agus ardrúnaí na Náisiún Aontaithe a choinneáil ar an eolas i dtaobh aon fhaisnéis a bhain leis na coimhlintí a raibh eolas aige fúthu.

Agus an cúlra seo aige, bíonn an-tóir ar Baud agus bíonn sé go minic le clos ar chláracha teilifíse is físeáin ag plé cogadh na hÚcráine, ag déanamh meastacháin faoi cén chaoi an bhfuil an cogadh ag dul, agus cén straitéis atá ag na daoine a dhéanann cinntí.

Ach tá sé sa nuacht anois toisc go bhfuil sé liostaithe ag an Aontas Eorpach mar dhuine atá faoi phionós ag an AE. Mar gheall air seo, níl cead aige taisteal in aon bhallstát de chuid an AE, ní féidir leis rochtain a fháil ar airgead dá chuid atá i dtaisce san AE nó íocaíochtaí a fháil ón AE as aon obair a dhéanann sé.

Smaoinigh: níl muid ag caint faoi ghníomhaí radacach éigin, ach fear a bhfuil mórchlú air as a chuid gairmiúlachta.

Is cuma má aontaíonn tú lena dhearcadh nó mura n-aontaíonn, is léir go bhfuil cúlra aige a thacaíonn lena thuairimí.

Deir Kaja Kallas ardionadaí gnóthaí eachtracha is slándála an Aontais Eorpaigh agus lucht a cháinte go mbíonn Baud ag scaipeadh eolas bréagach ar son na Rúise agus teoiricí comhcheilge éagsúla.

Tá Baud go láidir den tuairim go bhfuil an bua i ndán don Rúis san Úcráin is go bhfuil cuid mhaith den mhilleán faoin gcogadh ar ECAT agus ar dhiúltú na hEorpa iarracht ar bith a dhéanamh teacht ar réiteach trí thaidhleoireacht.

Mháigh an tAE ina chinneadh go mbíonn Baud á iompar féin mar bholscaire ar son na Rúise agus go scaipeann sé teoiricí comhcheilge “mar shampla an líomhaint gur an Úcráin féin a d’eagraigh an t-ionradh ar mhaith le ballraíocht in NATO”.

Is fiú a thabhairt faoi deara freisin nár tugadh Baud os comhair aon chúirte, níor mhínigh an tAE nó aon stát eile i gceart an cás ina choinne. Kaja Kallas a d’fhógair an pionós, cé gur cosúil gur aontaigh Éire leis an gcinneadh. Níl aon mhíniú nó dearbhú tugtha ag an Roinn Gnóthaí Eachtracha faoi seo.

Ach sé an pointe is tábhachtaí nach bhfuil aon ghníomhaíocht luaite le Baud ach amháin go dtugann sé a thuairim faoin gcogadh ar na meáin.

Sé sin, tá sé faoi phionós toisc saoirse cainte a úsáid i slí nach dtaitníonn le Coimisiún na hEorpa. Nach dtagann beart den chineál seo salach ar ‘luachanna’ an Aontais?

Bhí Alfred de Zayas, saineolaí ar chearta agus iarbhall de Comhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine, ar dhuine de na daoine a labhair amach faoin scéal. “Táimid ag breathnú ar chliseadh sibhialtachta agus an tAontas Eorpach ag cur srian ar Jacques Baud, iarchoirnéal agus oifigeach faisnéise i seirbhís na hEilvéise, as leabhair agus aistí a fhoilsiú a léiríonn tuairimí faoi chogadh na hÚcráine atá contrártha le tuairimí cheannaireacht ECAT.”

Ní eisceacht é seo. Tá Nathalie Yamb, as an Eilvéis freisin, a bhfuil clú uirthi mar gheall ar a cuid oibre ar son ghnáthmhuintir na hAfraice, curtha ar an liosta siúd freisin. Ní bheidh cead aici feasta labhairt faoi chás na hAfraice san Aontas Eorpach.

San Eastóin freisin tá luachanna an daonlathais curtha ar leataobh. Mar shampla tá ceannaire pháirtí freasúra, Koos, Aivo Peterson, i ndiaidh pionós 14 bliain príosúnachta a fháil as feachtas a dhéanamh le dea-chaidreamh a chothú arís idir an Eastóin agus an Rúis. Tréas atá ina leithéid, dar leis an gCúirt Eastónach.

Maidir leis an Úcráin, cé go bhfuil scannal mór caimiléireachta sa nuacht, níl aon Úcránach curtha faoi phionós ag an AE. Á, fan: tá Úcránach amháin, Diana Panchenko, iriseoir na bliana 2021 san Úcráin, atá ar an liosta toisc go bhfuil deireadh leis an gcogadh agus iniúchadh faoin gcaimiléireacht á lorg aici.

Tá na daoine seo dá gcur faoi chois toisc go labhraíonn siad amach in aghaidh dhearcadh an AE. Ach nach é sin a chuireann an tAE i leith na Rúise, ag rá go mbaineann Putin leas as an gcóras dlí le tuairimí nach dtaitníonn leis a chur faoi smacht?

Sin é go díreach atá ar siúl ag Kaja Kallas agus an Coimisiún, le cead na hÉireann is cosúil. Fimíneacht nó bolscaireacht bunaithe ar bhréaga?