Téigh ar aghaidh chuig an bpríomhábhar
Lárphointe eolais na Gaeilge: Nuacht, imeachtaí, folúntais agus níos mó

Author: David

Cathain agus conas searmanas gealaí a dhéanamh

Tá dhá uair gach mí atá sé cumhachtach searmanas gealaí a dhéanamh, is é sin nuair atá an ghealach lán agus nuair atá an ghealach dorcha (an ghealach nua).

Tá timthriall 28 lá ag an ngealach (an fad céanna le timthriall míosta na mban, ach is ábhar ailt eile é sin). Le linn na 28 lá den timthriall, téitear ón ngealach nua ar aghaidh go dtí an ghealach lán. Is le linn an dá thréimhse sin a mholtar dúinn cumhacht na gealaí a úsáid le searmanas a dhéanamh.

Bíonn an ghealach go hiomlán lán agus go hiomlán dorcha ar feadh tréimhse gairid: fanann cumhacht na gcéimeanna seo linn ar feadh trí lá roimhe agus trí lá ina dhiaidh.

Nuair a bhí mé ag fás aníos dúirt m’athair liom go mbíonn éifeacht ag an ngealach ar an taoide – bíonn sí ag tarraingt na taoide isteach agus amach. Nuair a chuir mé féin suim sa ghealach agus timthriall na gealaí, luigh sé le ciall liom go mbeadh éifeacht ag an ngealach orainne mar dhaoine freisin: tá an oiread sin uisce ionann is cinnte go mbeadh éifeacht aici orainne.

Nuair atá an ghealach dorcha, le linn chéim na gealaí nua, sin an t-am le síolta a chur le haghaidh na rudaí atá uait i do shaol. Mar shampla, má tá obair spraíúil uait, b’fhéidir go ndéanfá an rún ‘Cuirim fáilte roimh obair spraíúil a ligeann dom saol iontach a bheith agam’. Nó más rud é go bhfuil níos mó grá uait i do shaol, ‘tá mé oscailte do dhaoine grámhara agus d’eispéiris ghrámhara’.

Tá go leor bealaí le searmanas a dhéanamh leis an gcumhacht seo. An cur chuige atá agam féin ná déanaim cleachtadh aireachais gairid agus ligim dom féin smaoineamh ar an rud atá ag teastáil uaim. Deirim liom féin ‘cén cineál rúin ba cheart dom a dhéanamh faoi láthair?’ nó ‘céard atá uaim i mo shaol?’

Fanaim go dtí go mbíonn mo chuid smaointe níos ciúine agus ansin ligim don rún teacht chugam. Cibé rud a thagann aníos i mo chloigeann agus mé ag rá ‘céard atá uaim i mo shaol?’ go ciúin liom féin, scríobhaim síos é agus ansin dóim é (ar bhealach sábháilte, san aer taobh amuigh nó sa doirteal).

Ní gá searmanas fada nó mór a bheith agat, díreach rud éigin gairid agus suaimhneach agus feiliúnach duitse. Ní féidir leat é a dhéanamh mícheart.

I dtaca leis an ngealach lán, bíonn níos mó cainte ar an gcéim sin de ghnáth ach is dóigh gurb é sin toisc gur féidir linn an ghealach a fheiceáil nuair atá sí lán agus ní féidir agus í dorcha.

Faoin ngealach lán, rudaí a bhfuil muid réidh le scaoileadh leo, tagann siad chugainn níos láidre fiú. Mar shampla, b’fhéidir go bhfuil cairdeas agat atá ag cur strus ort. Le linn na lánghealaí, tá seans ann go gcuirfidh an cairdeas sin níos mó struis ort. Nó b’fhéidir go mothóidh tú brónach nó crosta le linn na céim seo. Ciallaíonn sin go bhfuil tú réidh scaoileadh leis na mothúcháin nó na rudaí sin as do shaol.

An uair seo tá an searmanas a dhéanaimse an-chosúil leis an searmanas don ghealach nua. Déanaim cleachtadh aireachais agus deirim liom féin ‘céard a bhfuil mé ag iarraidh scaoileadh leis?’ nó ‘céard a bhfuil mé réidh le scaoileadh leis?’ Sa bhealach céanna, ligim de mo chuid smaointe a bheith níos ciúine agus ligim do cibé rud atá ag iarraidh teacht aníos teacht chugam.

Ansin, scríobhaim síos é, agus arís dóim é nó scriosaim an píosa páipéir i cibé bealach a mothaím a bhfuil go maith domsa ag an nóiméad sin. Chomh maith leis sin, uaireanta ag an am sin den mhí, is maith liom dul ag snámh san fharraige le cabhrú leis an scaoileadh agus an glanadh.

Más rud é go mbaineann tú triail as aon chuid de na searmanais seo, ba breá liom cloisteáil faoi agus a fháil amach conas a d’éirigh leat! Cuir scéal go [email protected] agus abair liom!

Níos mó

Blaiseadh den Oireachtas i gCultúrlann Uí Chanáin

Thug Máire Ní Choilm cuairt ar Chultúrlann Uí Chanáin i nDoire ar na mallaibh le blaiseadh d’obair Oireachtas na Gaeilge a thabhairt do dhaoine áitiúla.

Ba thús é seo le sraith seisiún a bheidh á héascú ag Máire, amhránaí aitheanta atá ag obair mar Oifigeach Taibhealaíon Uladh leis an Oireachtas ón bhliain seo caite, sna míonna amach romhainn agus í ag iarraidh eolas a scaipeadh agus níos mó daoine a mhealladh le páirt a ghlacadh sna himeachtaí a bhíonn ar siúl ag an eagraíocht.

Le linn an tseisiúin, rinne Máire cur síos ar stair agus ar fhorbairt an Oireachtais, ar na comórtais agus scéimeanna éagsúla a chuireann an eagraíocht ar fáil, agus ar na dóigheanna ar féidir a bheith páirteach iontu.

Labhair Meon Eile le Máire faoin imeacht agus le Jack Mac Íomhair, Stiúrthóir Chultúrlann Uí Chanáin, atá ag súil leis an chaidreamh idir an Chultúrlann agus an tOireachtas a neartú agus a chothú amach anseo.

Níos mó

An scannán Immrám ag Docs Ireland

Cuireadh an fhéile Docs Ireland ar siúl arís i mBéal Feirste don 8ú bliain as a chéile agus scoth na scannán á thaispeáint timpeall na cathrach an tseachtain seo caite.

Ceann acu siúd ná Immrám, scannán faisnéise ina leantar teaghlach croíúil cairdiúil, Diarmuid Lyng agus Siobhán de Paor, mar aon lena bpáistí, agus an pobal thart orthu.

Dírítear ar an obair atá ar bun ag an teaghlach i dtaca le seilbh a ghlacadh arís ar an fhéiniúlacht dhúchasach, idir nósanna, reiligiún agus teanga. Tá Diarmuid agus Siobhán ag iarraidh fréamhacha cultúrtha agus creidimh a athbhunú trí chumhacht an dúlra agus na timpeallacht thart orthu. Tá ról lárnach ag teagasc agus nósanna an fhealsaimh mhistigh, John Moriarty (1938-2007), sa ghluaiseacht seo chomh maith. 

Dfhreastail Meon Eile ar léiriú an scannáin an tseachtain seo caite sa QFT, áit a raibh an seomra lán le daoine. Cuireadh seisiún ceisteanna ar siúl le beirt stiúrthóirí agus comhoibrithe, Michael Holly agus Mieke Vanmechelen, agus iad i mbun comhrá le Diarmuid. Is féidir píosaí ón scannán féin a fheiceáil san fhíseán thuas, a bhuí le Michael agus Mieke.

Is féile idirnáisiúnta é Docs Ireland a dhéanann ceiliúradh ar an scannánaíocht idirnáisiúnta agus a thugann ardán ar leith do chruthaitheoirí dúchasacha agus a gcuid saothair.

Thug An Chomhairle Ealaíon maoiniú don scannán agus is é Fierce Quiet Films, comhlacht a bhunaigh Mieke Vanmechelen, a léirigh.

Níos mó

Tús curtha le liathróid láimhe ag Laochra Loch Lao

Cuireadh tús le seisiún liathróide láimhe do dhaoine óga ar na mallaibh ag an chumann CLG lán-Ghaeilge, Laochra Loch Lao, atá lonnaithe in iarthar Bhéal Feirste. 

Thug Meon Eile cuairt ar an chéad seisiúin do pháistí agus labhair muid le Bríd Nig Aoidh agus Pádraig Fhia Ó Mathúna ón chlub faoin rathúil a bhí air agus faoin sprioc atá ag an chumann tuilleadh spórt a chur ar fáil don phobal trí mheán na Gaeilge.

Níos mó

A-Leibhéil an Tuaiscirt vs Ardteistiméireacht na Poblachta

Le breis agus 100,000 duine óga fud fad na hÉireann ag tabhairt faoi scrúduithe stáit an samhradh seo, idir an dá chóras ar dhá thaobh na teoranncé acu is fearr: A-Leibhéil an Tuaiscirt nó Ardteistiméireacht na Poblachta?  

Tá aimsir na scrúduithe linn agus tá thart ar 30,000 dalta ag tabhairt faoi A-Leibhéil sa Tuaisceartagus sa Deisceart tá beagnach 72,000 ag dul don ArdteistSeo iad na scrúduithe is mó dá saol go dtí seo agus cé go bhfuil an brú céanna i gceist, tá gcur i bhfeidhm an-difriúil ar fad. 

mblianathosaigh scrúduithe A-Leibhéithart faoin 11 Bealtaine agus cuirfear i gcríoch iad faoin 19 Meitheamh. Tá amchlár na hArdteiste níos giorraag tosnú ar 3 Meitheamh agus ag críochnú faoin 23 Meitheamh. 

Ó thaobh na réimsí staidéir de, déanann daltaí A-Leibhéil staidéar ar thrí nó ceithre ábhar thar thréimhse dhá bhliainBíonn seacht n-ábhar i gceist san Ardteist de ghnáthmhúintear i rith tréimhse dhá bhliain fosta 

Níaon ábhar riachtanach A-Leibhéil ann. Roghnaíonn daltaí trí ábhar ar a laghad a thaitníonn leoagus táthar ann a dhéanann ceithre ábhar nó níos mó i gcásanna speisialtaCaithfidh gach aon dalta atá ag tabhairt faoin Ardteist, áfach, BéarlaGaeilge agus Mata a dhéanamh mura bhfuil díolúine acu, chomh maith le ceithre ábhar eile ar a laghad  

Ó thaobh rogha ábhar de, bíonn sé difriúil ó scoil amháin go scoil eilesa Tuaisceart agus sa Deisceart araon. Chun léargas a thabhairt ar an réimsebhí thart ar 35 scrúdú ar ábhaiéagsúla ar siúl ar amchláscrúdaithe na hArdteiste 2026 i gcomparáid leis na 85 ábhar éagsúla sa Ríocht Aontaithe. 

Dandóigh, níl go leor múinteoirí ar fáil i ngach scoil chun 35 nó 85 ábhar a mhúineadh. Má tá dalta ag iarraidh staidéar a dhéanamh ar ábhar faoi leith nach bhfuil ar fáil ina scoil, is féidir leo tabhairt faoi go neamhspleách 

Nuair roghnaíonn daltaí na cúrsaí a mbeidh siad ag díriú orthubíonn réimse níos leithne ábhar san Ardteist mar gheall go mbíonn seacht n-ábhar á ndéanamh acu. Mar thoradh air sin, bíonn níos mó roghanna ag daoine agus iad ag cur isteach ar chúrsaí ollscoile 

gcóras an Tuaiscirt, bíonn sé ina bhuntáiste ag scoláirí fios a bheith acu cécúrsa ollscoile ar mhaith leo staidéar a dhéanamh air agus iad ag roghnú na n-ábhar meánscoile, mar gheall go mbíonn disciplíní acadúla áirithe riachtanach faoi choinne cúrsa ollscoile faoi leith 

Ó thaobh na dtorthaí de, ní féidir comparáid dhíreach a dhéanamh idir an dá chóras. Is córais agus modhanna measúnaithe éagsúla iad beirtÚsáideann an CAO córas pointí na hArdteisteagus sa Tuaisceart déantar tairiscintí ollscoile bunaithe ar ghráid A-Leibhéil ar UCAS 

Maidir leis an chóras oideachais ghinearáltaar roinnt táscairí oideachais amhail cáilíochtaí dara leibhéal, éiríonn níos fearr le foghlaimeoirí sa Tuaisceart. Ag an am chéannatá ráta níos airde de dhaoine a fhágann an scoil go luath ann  14% sa Phoblacht in aghaidh 6% sa Tuaisceart de réir AgendaNI 

Is ionann an córas oideachais sa Tuaisceart agus an córas sa Deisceart sa dóigh is go dtéann muid uilig isteach sna hinstitúidí oideachais thart ar cheithre bliana daoisagus tagann muid amach nuair atá muid thart ar 17 mbliana daois. Téann na céadta míle fríd an chóras seo gach bliain agus oireann sé go maith do dhaoineOireann sé don tsochaí  ullmhaíonn sé muid don choláistele céim a bhaint amachle hairgead a shaothrúchun cur leis an gheilleagar agus leis an tsochaíAithníonn muid go bhfuil buntáistí ag baint leisagus gurb é sin an cultúr atá bhfeidhm le fadaagus ar fud an domhain  

Aithníonn muid go maith fosta go bhfuil drochthionchar suntasach ag baint leis. I suirbhéanna a rinneadh sa Tuaisceart agus sa Deisceartthuairiscigh níos mó ná 50% de scoláirí bhí ag tabhairt faoi scrúduithe gur tháinig meath tromchúiseach ar a sláinte intinne agus ar a sláinte fhisiciúil. 

Mar sin, cé acu córas is fearr? Tá an dá chóras thar a bheith doiligh, agus tagann brú millteanach agus drochéifeachtaí ar mheabhairshláinte leoAchcibé taobh den teorainn ar a bhfuil muidcaithfear a bheith déanta. 

Má tá físhoiléir ag scoláire maidir lena ghairm bheatha, is féidir go n-oireann A-Leibhéil níos fearr dóibhAch má tá siad fós ag fiosrú gcuid spéiseannatugann an Ardteist réimse níos leithne roghannaDá bhrí sin, ní ceist í cé acu córas is fearr go huilíoch, ach cé acu córas is fearr don scoláire aonair.  

Níceachtar acu foirfe. Is rud thar a bheith deacair iad scrúduitheBhítá agus beidh. Ní féidir córas chomh teann seo a bheith oiriúnach do dhream scoláirí chomh leathan is atá sé. Mar sincad is féidir linn a dhéanamh ach sult a bhaint as an ghrian a thagann gach uile bhliain nuair a bhíonn na scrúduithe ar siúl; aimsir na scrúduithe  é sin agus coinnle a lasadh. Mar a deir an seanfhocal Is leor ó Mhór a dícheall 

Níos mó

Athoscailt Pháirc Sheáin Mhic Cumhaill

D’fhill lucht leanúna pheil Dhún na nGall ar Pháirc Sheáin Mhic Cumhaill, Bealach Féich, Dé Sathairn seo caite agus foireann sinsir na bhfear ag tabhairt aghaidh ar fhir Chorcaí i mbabhta 2A de Chraobh na hÉireann.

Ba é seo an chéad chluiche a imríodh i bPáirc Mhic Cumhaill, páirc an chontae, ó cuireadh tús le hobair athchóirithe i mí Aibreáin 2025. Idir an dá linn, imríodh cluichí baile na bhfear i bPáirc Uí Dhomhnaill, Leitir Ceanainn, nó i bPáirc an Athar Uí Thiarnaigh, Béal Átha Seanaidh.

I measc na n-athchóirithe bhí athdhromchlú na páirce, tógáil ballaí nua timpeall na dtaobhlínte agus feabhsú ó thaobh draenála de. Chuala Meon Eile ó Mháire Ní Chochláin, Cathaoirleach CLG Dhún na nGall, a labhair linn faoin obair seo agus faoi thábhacht Pháirc Mhic Cumhaill do phobal na peile.

Cé nach raibh an lá le Dún na nGall, ba lá bródúil é don chlub áitiúil ar leo an pháirc, CLG Sheáin Mhic Cumhaill, agus an obair chrua a rinneadh á taispeáint do na sluaite a tháinig chuig an chluiche. Labhair muid le Claire Donnelly, ball den chlub, faoin iarracht a cuireadh isteach roimh an chluiche leis an pháirc a ullmhú agus faoin bhród a bhain leis an lá.

Ghlac Niamh Ní Dhubhgáin, tacaí na foirne, an t-am le labhairt linn faoin ócáid agus bhuail muid isteach chuig an Cool Creamery, siopa caife in aice le Páirc Mhic Cumhaill, le cluinstin ó Maeve Lafferty faoin tionchar a bhíonn ag na laethanta móra seo ar ghnólachtaí áitiúla.

Níos mó

Cairt Óige seolta ag Fóram na nÓg

Tháinig muintir Fhóram na nÓg le chéile ar na mallaibh le Cairt Óige a sheoladh i nGael-Ionad Mhic Goill in Iarthar Bhéal Feirste.

Na sé éileamh a chuireadh i láthair ar an oíche maidir leis an earnáil óige Gaeilge ná: Guth na nÓg & Cumhacht, Infheistíocht don Obair Óige Ghaeilge, Maoiniú áitiúil chun freastal ar riachtanais áitiúla, Cosaint i bPolasaí Óige, Cur i bhfeidhm na Straitéise Gaeilge, agus an Obair Óige i bPleanáil Gaeloideachais.

Táthar ag súil go mbeidh ról níos lárnaí ag na daoine óga a bhíonn ag freastal ar na cumainn óige sa phróiseas déanta cinntí trí chéile. Tá cumas den scoth ag na daoine óga féin agus tá an saineolas acu féin maidir leis an tseirbhís oibre óige i nGaeilge de bharr an taithí atá bailithe acu bliain i ndiaidh bliana.

Bhí guth lárnach ag na daoine óga ag an seoladh, áit ar labhair ceathrar óg ar na héilimh. Bhí neart aíonna i láthair ag an imeacht chomh maith, Ardmhéara Bhéal Feirste, Róis Máire Donnelly, Gerry Carroll ó Phobal Seachas Brabús, Coimisinéir Thuaisceart Éireann do Pháistí agus Daoine Óga, Chris Quinn, agus an tAire Sóisearach, Aisling Reilly ina measc.

Labhair Meon Eile le Cuisle Nic Liam agus le Ciarán Mac Giolla Bhéin ar an oíche, chomh maith le beirt óga, Teagan agus Connla, atá ag dúil le plé a dhéanamh ar na chéad chéimeanna eile atá de dhíth leis na héileamh a chur i bhfeidhm. Bhí deis againn labhairt le Aisling Reilly fosta.

Níos mó

Fleadh Cheoil an Dúin i nDún Pádraig

Ba stairiúil an lá é an Luan seo caite nuair a cuireadh tús le Fleadh Cheoil an Dúin i nDún Pádraig den chéad uair riamh. Tá an baile ag ceiliúradh na Fleidhe in áiteanna éagsúla sa cheantar go dtí an 21 Meitheamh.

Agus ar ndóigh tá tréimhse chorraitheach romhainn agus sinn ag bogadh i dtreo Fhleadh Cheoil na hÉireann. Beidh an ceiliúradh idirnáisiúnta ar an cheol Ghaelach ag titim amach i mBéal Feirste den chéad uair riamh i mí Lúnasa.

Dfhreastail Meon Eile ar sheoladh Fhleadh Cheoil an Dúin, áit a raibh ceol agus damhsa taobh amuigh d’Ionad Naomh Pádraig i lár baile Dhún Pádraig.

Labhair muid le Maedbh agus Eamonn Higgins ó Lecale Comhaltas atá ar bís go bhfuil Fleadh an Dúin sa bhaile sacu féin den chéad uair riamh agus na deiseanna a thabharfaidh seo don cheantar agus do na ceoltóirí ann.

Níos mó

‘Ní neart go cur le chéile’ – Léirsiú mór i mBéal Feirste in éadan an chiníochais

Chonaic muintir Bhéal Feirste foréigean uafásach sa chathair an tseachtain seo caite. Cuireadh tithe agus feithiclí trí thine, cuireadh teaghlaigh idirnáisiúnta as a dtithe, bhí eagla ar thuismitheoirí an teach a fhágáil le dul chuig an siopa nó lena gcuid bpáistí a chur chun na scoile. 

Thit seo uilig amach mar gheall ar ionsaí a rinneadh oíche Dé Luain i dTuaisceart Bhéal Feirste, a dfhág an t-íospartach gortaithe go holc. Cúisíodh fear as an tSúdáin as iarracht dúnmharaithe. Go luath i ndiaidh an ionsaithe, scaipeadh físeáin den eachtra ar na meáin shóisialta, agus leis sin, spreagadh daoine le dul i mbun ‘agóidíocht’ i gcoinne an ionsaithe. Is ar an phobal inimirceach a dhírigh na hagóideoirí áfach agus lucht na heite deise go mór i gceist san fhoréigean millteanach.

Cuireadh póstaeir in airde ar na meáin shóisialta Dé Máirt agus Dé Céadaoin, ag iarraidh ar ghnónna i mBéal Feirste agus níos faide i gcéin druidim ag amanna áirithe le mbeadh an chathair ar fáil dóibh le ‘oll-léirsiú’ a dhéanamh. Chothaigh seo eagla agus imní nach mór ar fud na cathrach.

Mar fhreagra ar na círéibeacha ciníocha, bhailigh daoine eile le chéile le dlúthpháirtíocht agus tacaíocht láidir a thaispeáint agus a thabhairt do na himircigh agus do na teifigh. In Iarthar na Cathrach, d’fhán neart áiteanna ar oscailt, Gael-Ionad Mhic Goill san áireamh, le tearmann a chur ar fáil daon teaghlach nár mhothaigh sábháilte. I measc na ngrúpaí a thug cuidiú i rith na seachtaine, bhí Glór na Móna, PPR (Participation and the Practice of Human Rights) agus Anaka Women’s Collective i mbun gníomh leanúnach, ag seiceáil isteach lena gcairde agus comrádaithe i rith an ama.

Mar fhreagra ar an tseachtain scanrúil shamhnasach a thit amach, deagraigh United Against Racism slógadh mór ag Halla na Cathrach Dé Sathairn, áit a raibh thart ar 20,000 duine i láthair le seasamh in éadan an chiníochais sa chathair. Bhí scoth na gcainteoirí ann, ó PPR, Anaka agus eile, chomh maith le polaiteoirí agus an tArdmhéara, Róis-Máire Donnelly. 

Tá feachtas bailithe airgid go fóill oscailte ag Anaka Womens Collective chun tacú leis na daoine agus na pobail atá ag streachailt mar gheall ar na hionsaithe ciníocha. Is féidir tacú leo anseo.

Níos mó

Barraíocht acu anseo

Ciarán Ó Pronntaigh

Is ea, dúirt mé é. Tá barraíocht acu anseo. Daoine atá róshásta leithscéal ar bith a úsáid agus foréigean a chleachtadh in éadan daoine de dhath sa tsochaí seo. Daoine a rachaidh amach ar na sráideanna agus a chuirfidh scaoll sa phobal eitneach. Daoine a bhrisfidh isteach i dteach ár gcuid oibrithe sláinte nó i ngnólachtaí chun iad a dhó go talamh.

Chuir an t-ionsaí a rinneadh ar Stephen Ogilvie i dtuaisceart Bhéal Feirste an tseachtain seo a chuaigh thart olc orainn uilig agus is cinnte gur shábháil daoine cróga a bhí ag dul thar bráid a bheatha. Ach ní haon leithscéal é sin dul ar an ionsaí ar na pobail eitneacha atá ina gcónaí agus ag obair go dian sa chuid seo den tír. Gan aon fhiacail a chur ann, ionsaithe ciníocha a bhí iontu seo agus ní maithfidh aon fhocail phatuara ó pholaiteoirí go bhfuil an pobal anseo buartha faoi inimirce rábach, mar dhea, an méid sin.

Tá sé ráite go minic roimhe seo ach is fiú é a lua arís – tá cuid den phobal faoi thionchar leagan amach den saol ina n-insítear an scéal dóibh go bhfuil an cine geal á loiteadh ag ciníocha eile atá ag teacht ina rabhartaí anseo. Tá comhcheilg idirnáisiúnta ar siúl, dar leis an scéal seo, le go nglacfaidh Moslamaigh áit na gCríostaithe sa tír agus go mbeidh dlí Sharia i bhfeidhm go luath. Seafóid den chineál is measa atá ann nó is é is aidhm leis na trópaí seo go mbeidh amhras ann faoinár gcomharsana de dhath. Is cuma má tá polaiteoirí áirithe sásta leas a bhaint as an amhras seo ar mhaithe le vótaí – ní mór ciníochas a thabhairt ar chiníochas cibé áit as a dtagann sé.

Níl aon bhunús leis an leagan amach seo, ar ndóigh, nó tá sé bunaithe ar aineolas agus eolas bréige a thagann ó na meáin shóisialta. Tá na sé chontae ar an áit is lú inimirce sna hoileáin seo agus meastar nach bhfuil ach thart ar 3% den phobal anseo nach daoine geala iad.

Léirigh léirsiú an tSathairn i mBéal Feirste, léirsiú ag a raibh na mílte duine i láthair, go bhfuil sciar mór den phobal bréan den fhuath gan chiall seo. Tá siad bréan de bheith ag amharc ar phictiúir de theaghlaigh ar crith agus iad á gcur isteach ar chúl feithiclí de chuid an PSNI lena dtarrtháil ón bhás. Bréan den eagla atá ar dhaoine sa phobal seo nach bhfuil ábalta imeacht óna dteach féin. Agus bréan de na focail chama a thugann leithscéal do na trodaithe seo a ghlac seilbh ar ár gcuid bóithre.

Cén ceart atá ag na daoine seo cur isteach an oiread sin ar shaol daoine? Cén dóigh a bhfuil an ceart acu an chathair a dhruidim? Cé a thugann cead dóibh daoine a fhágáil gafa san aerfort gan seirbhís bus nó coinní san otharlann curtha ar ceal cionn is nach raibh cuid den fhoireann in ann teacht isteach?

B’fhéidir go bhfuil na péas den bharúil gur leor na scliúchais seo a shrianadh san áit a raibh siad. An amhlaidh go measann siad gur fearr cead a thabhairt do na daoine seo a racht a ligean ag dúil leis nach nach rachadh an scliúchas níos faide? An bhfuil eagla orthu go lasfadh siad an bhladhm in áiteanna eile dá nglanfadh siad den tsráid iad? Cén dóigh a dtiocfadh leo peataireacht a dhéanamh ar dhronga in éide dhubh agus maisc orthu agus an lámh láidir a úsáid le daoine a sheasann in éadan an chinedhíothaithe atá ar siúl sa Phalaistín?

Mura seasaimid in éadan an ghalair seo anois agus dúshlán na gciníoch a thabhairt go láidir, beimid uilig thíos leis. Is coimhlint í nach féidir linn a chailliúint má tá sochaí shibhialta ag dul a bheith againn amach anseo.

Grianghraf le Luke Butterly, The Detail

Níos mó

Féile na Gealaí: 10 mbliana ar an fhód

Bhí ardcheol agus sárchraic le fáil i Ráth Chairn glas na Mí agus Féile na Gealaí ag titim amach Dé hAoine agus Dé Sathairn seo caite. 

Bhí na sluaite Gael, idir Éireannaigh agus Albanaigh, i láthair leis an deichiú bliain den fhéile a cheiliúradh in ainneoin na fearthainne, an fhuachta agus an chlábair. I measc na gceoltóirí a bhí le cluinstin ar an ardán bhí SexyTadhg, Huartan, Grooveline, Le Boom, Jiggy agus Clann Mhic Ruairí. 

Labhair Edel Ní Churraoin, ball de choiste Fhéile na Gealaí, le Meon Eile faoi thús na féile agus faoin sprioc a bhí ag na heagraitheoirí sna luathlaethanta, i gcodarsnacht le sprioc na féile sa lá atá inniu ann. Bhí deis againn labhairt le Maitiú Ó Conghaile ón bhanna chlúiteach Grooveline sular cuireadh tús lena seit tráthnóna Dé Sathairn, agus d’inis Pól Ó Néill dúinn faoin chúis a dtagann sé ar ais go Féile na Gealaí achan bhliain.

Níos mó

Craoladh beo Raidió Fáilte agus Raidió na Life ag Féile na Meán Ceilteach

Bhí craoladh beo speisialta ag Raidió Fáilte, stáisiún raidió pobail Gaeilge Bhéal Feirste, ag Féile na Meán Ceilteach i mbliana, i gcomhar le stáisiún Gaeilge Bhaile Átha Cliath, Raidió na Life. 

In éineacht le MaryClaire Nic Uilliam ó Raidió Fáilte, bhí Rossa Ó Sioradáin ó Raidió na Life mar chomhchraoltóir léi. I measc na ndaoine a chuir siad faoi agallamh bhí Bríd Ní Fhachtna agus Áine Walsh ón Chiste Craoltóireacha Gaeilge, stiúrthóir an scannáin Aontas, Damian McCann, chomh maith le neart eile.

Dfhreastail Meon Eile ar an chraoladh beo, áit ar labhair muid le MaryClaire agus le Bainisteoir Raidió Fáilte, Cillian Breatnach. 

Níos mó

Féile Foghlama Bhéal Feirste á ceiliúradh ag Foodstock

Tháinig scaifte le chéile inné le linn sos lóin le freastal ar bhunrang Gaeilge san Ionad Foodstock i lár Bhéal Feirste. 

Cuireadh an rang ar fáil saor in aisce mar chuid d’Fhéile Foghlama Bhéal Feirste atá ag tarlú idir an 8-14 Meitheamh.

Is é Paul Doherty bunaitheoir Foodstock, ar carthanacht é a bhíonn ag tacú leis an phobal i lár na cathrach agus i mBaile Andarsan, iarthar Bhéal Feirste. Cuireann Foodstock bia, éadaí agus earraí eile ar fáil do theaghlaigh. 

Labhair Paul linn faoin dóigh a dtugann na ranganna Gaeilge daoine le chéile ó chúlraí éagsúla agus ó gach cearn den chathair.

Tá Aoife Nic Giolla Cheara ina múinteoir Gaeilge le Foodstock agus d’inis sí dúinn faoin bhród atá uirthi as fás agus forbairt na ranganna le déanaí.

Tosóidh téarma 10 seachtaine Dé Luain, an 15 Meitheamh. Beidh bunrang agus meánrang á gcur ar fáil saor in aisce. Téigh anseo le tuilleadh eolais a fháil.

Níos mó

Gradaim Torc ag Féile na Meán Ceilteach 2026

Tá na Gradaim Torc ar na buaicphointí is mó i bhFéile na Meáin Ceilteach. Bronntar iad ar léiriúcháin, comhlachtaí, nó daoine a bhfuil obair den scoth déanta acu in earnáil na meán Ceilteach, idir fhís agus fhuaim.

I mbliana, agus an Fhéile lonnaithe i mBéal Feirste, bhí lúcháir an domhain ar Niamh Nic Oistigín ó BBC Gaeilge agus Gradam Torc bainte ag Blas: Gearóid Ó Cairealláin’ sa chatagóir Clár Faisnéise: Fuaim.

Is í Niamh a léirigh an clár faoin ghníomhaí aitheanta as Béal Feirste, Gearóid Ó Cairealláin, a fuair bás ag deireadh 2024. Pléann an clár saol agus saothar Ghearóid agus bhí bród mór ar Niamh as an duais seo a bhaint, go háirithe i mBéal Feirste i measc na nGael.

Is í an craoltóir Caoimhe Ní Chathail a bhí ag cur na nGradam i láthair i mbliana agus labhair Meon Eile léi faoin atmaisféar a bhí le mothú le linn na féile agus an tábhacht a bhaineann le aitheantas a thabhairt trí na Gradaim Torc.

Níos mó

Athchóiriú an Tionóil agus an tsúil chun tosaigh

Jack Mac Íomhair

Seanscéal agus meirg air. Tá an chaint ar fad tosaithe arís thuas ar an Chnoc. Is iad Sinn Féin an páirtí is déanaí lena bplean a chur in iúl maidir le hathchóiriú a dhéanamh ar na hinstitiúidí parlaiminte sna sé chontae.

Ach cad iad na leasuithe atá á moladh ag Sinn Féin, agus an bhfuil aon seans ann go gcuirfear i bhfeidhm iad?

An chros a bhaint de cheapachán an Chéad-Aire agus an LeasChéad-Aire

Seo an chéad mholadh atá ag Sinn Féin. Dar ndóigh, má dhiúltaíonn an páirtí náisiúnach nó aontachtach is mó duine a chur chun tosaigh do na róil seo, ní féidir Feidhmeannas a chur le chéile. Chonacthas é seo in 2017 nuair a d’éirigh Martin McGuinness as. Is é an moladh atá ag Sinn Féin ná gur féidir leis an chéad pháirtí náisiúnach nó aontachtach is mó eile an Chéad nó LeasChéad Aire a mholadh.

An chros a bhaint de thoghchán an Chinn Comhairle

Arís eile is gníomh é seo atá ag iarraidh stop a chur le haon chosc ar fheidhmiú an Tionóil. Idir 2022 agus 2024 dhiúltaigh an DUP tacaíocht a thabhairt d’éinne a bheith ina Cheann Comhairle mar agóid ar an Phrótacal a bhain leis an Comhaontú um Tharraingt Siar. Tá Sinn Féin ag iarraidh go mbeidh níos mó soiléireachta leis an ról fosta ionas go mbeidh a fhios ag an phobal cad é a bhíonn ar bun ag an Cheann Comhairle.

Athchóiriú a dhéanamh ar cheapachán an Aire Dlí agus Cirt

Caithfear Aire Dlí agus Cirt a cheapadh ar bhonn trasphobail. Rinneadh é seo in 2008 chun achrann a réiteach idir an DUP agus Sinn Féin maidir le seilbh na haireachta. De ghnáth, bíonn Aire ó Pháirtí na Comhghuaillíochta sa ról, agus idir 2016 agus 2017 bhí Aire Aontachtach Neamhspleách, Claire Sugden, ann. Mar chuid den mholadh seo, bheadh an tAire Dlí agus Cirt tofa faoin chóras d’Hondt amhail na haireachtaí eile. Beagnach 30 bliain i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta, bheadh sé deacair an DUP a shamhlú ag ligean do Shinn Féin an Aireacht Dlí agus Cirt a ghlacadh.

Tuilleadh Cumhachtaí Fioscacha a thabhairt don Tionól

Le fada an lá tá Sinn Féin, agus an SDLP, ag déanamh na hargóinte go bhfuil níos mó cumhachtaí fioscacha de dhíth ar an Tionól. Bíonn an DUP ag rá gur fiú comhaontú níos fearr a fháil le Rialtas na Breataine chun níos mó airgid a fháil do na sé chontae. Sin ráite, chonacthas an Rúnaí Stáit, Hilary Benn, ag rá go gcaithfidh páirtithe an Tionóil bearta a chur i bhfeidhm chun airgead a bhailiú. Tá sé soiléir go bhfuil na páirtithe sa Tionól aontaithe ar rud amháin agus is é sin bearta bailithe airgid a sheachaint. Tá airgead ag teastáil uathu dar ndóigh, ach níor mhaith le haon pháirtí sa Tionól a bheith ar na bithiúnaigh sa scéal, go háirithe agus é níos fusa an milleán a chur ar Rialtas na Breataine as an easpa airgid.

Tá Sinn Féin ag iarraidh a chinntiú nach mbeidh bearnaí sa rialtas arís, rud a tharla go minic thar na blianta sna sé chontae. Is léir fosta go bhfuil na hathchóirithe seo de dhíth. Níl Sinn Féin ag rá go bhfuil siad ag iarraidh deireadh a chur le roinnt na cumhachta in aon chor. Tá gach cuma ar an scéal go bhfuil an SDLP agus Páirtí na Comhghuaillíochta sásta na hathchóirithe seo a phlé. Tá sé anois faoin DUP agus faoin UUP. An mbeidh siadsan sásta an “tír bheag seo” a fhorbairt, nó an mbeidh an rialtas áitiúil anseo i gcónaí i mbaol agus ag brath ar chros?

Mar shochaí iar-choimhlinte, is toradh ar an phróiseas síochána é go bhfuil rialtas de chineál ar bith ag feidhmiú anseo. Ach tá an cheist ann: cá fhad eile a bheidh muid sásta a bheith inár sochaí iar-choimhlinte?

Caithfidh muid i gcónaí cuimhneamh ar an áit a raibh cúrsaí, agus an méid daoine a cailleadh le linn na coimhlinte – ní dhéanfar dearmad air sin riamh.

Ach beidh Comhaontú Aoine an Chéasta 30 bliain ar an fhód i gceann dhá bhliain, nach bhfuil sé in am dúinn súil a chaitheamh chun tosaigh ar an chéad 30 bliain eile? 

Níos mó

Oíche airneáil mar chuid de Fhéile Chlann Gormlaithe

Cuireadh oíche airneáil ar siúl i gCaifé Ceoil, Áras Mhic Reachtain, Béal Feirste, Dé hAoine seo caite chun tús a chur le Féile Chlann Gormlaithe a d’eagraigh Croí Éanna.

Bhí roinnt ceoil agus scéalaíochta le cluinstin ar an oíche ó Chantairí Turas, Séamas Ó Donnghaile, Catríona Ní Ghribín agus Naoise Mac Cathmhaoil. 

Is í seo an chéad bhliain de Fhéile Chlann Gormlaithe, a bhfuil sé mar sprioc aici an Ghaeilge a chur chun cinn i gceantar Ghleann Gormlaithe. Cuireadh fáilte roimh chainteoirí agus foghlaimeoirí ag imeachtaí na féile, an oíche airneáil seo san áireamh. 

Labhair Meon Eile le hEoghan Ó hÍr, Oifigeach Forbartha Gaeilge le Croí Éanna, agus Séamas Ó Donnghaile, duine de na scéalaithe ar an oíche, faoin ócáid agus faoin tairbhe a bhaineann leis an chineál imeachta seo.

Níos mó

Féile na Meán Ceilteach 2026 faoi lán seoil

Den chéad uair ó bhí 2003 ann, tá Féile na Meán Ceilteach faoi lán seoil i mBéal Feirste an tseachtain seo, le scoth na n-imeachtaí ar siúl sa chathair.

Seo an 47ú heagrán den fhéile bhliantúil ag a mbailíonn daoine ó thionscal na scannán, na teilifíse agus an raidió sna tíortha agus réigiúin Cheilteacha le chéile ar mhaithe le ceiliúradh a dhéanamh ar fhás agus forbairt na hearnála, sin agus leis na cultúir Cheilteacha a neartú agus lena gcuid oibre a chur chun cinn.

An tseachtain seo, in ionad ealaíon an MAC, tá idir chainteanna, cheardlanna agus chomhluadar ann, mar aon le bronnadh na ngradam i rannóga éagsúla. Cuirfear deireadh leis an fhéile anocht leis an mhórshearmanas duaiseanna agus cóisir in Ionad Ceoil an Empire ina dhiaidh. 

Dfhreastail Meon Eile ar an Chóisir Oscailte oíche Dé Máirt i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich, ócáid a bhí urraithe ag Paper Owl Films.  

Is féidir tuilleadh eolais faoi Fhéile na Meán Ceilteach a fháil anseo.

Níos mó

An áit ina bhfuil muid

Conradh na Gaeilge

66 Sráid Camden Íochtarach,
Baile Átha Cliath 2,
D02 X201

Fón: +353 (0) 1 475 7401,
Facs: +353 (0) 1 475 7844,
Ríomhphost: sceal@cnag.ie

Lean Scéal.ie ar na meáin shóisialta