Author: David

Roinn

Jane Nic Uilliam, Niamh Ní Ruadhagáin

Bhí Cultúrlann McAdam Ó Fiaich dubh le daoine ag an deireadh seachtaine don chéad bhliain de Scoil Gheimhridh Uí Chairealláin, féile a eagraíodh in ómós don laoch ar lár, Gearóid Ó Cairealláin. 

Is é Eoghan Ó Néill, iriseoir agus dlúthchara le Gearóid, príomheagraí na Scoile agus i measc na n-imeachtaí bhí pléphainéal ar an Ghaeilge agus ar mhionteangacha Ceilteacha sna meáin sa lá atá inniu ann, ceardlann iriseoireachta do pháistí, taispeántas grianghráfanna a bhain le saol Ghearóid, agus siúlóid threoraithe i gceantar na bhFál ar na háiteanna a bhfuil baint ag fiontair éagsúla Ghearóid leo.

 Tháinig daoine ó fud fad na tíre le páirt a ghlacadh sna himeachtaí: Gerry Adams, Alan Titley, Ciarán Ó Feinneadha agus Milène Fegan ina measc. Dúirt Áine Ní Bhreisleáin, iriseoir agus craoltóir as Gaoth Dobhair, go raibh baint mhór ag Gearóid Ó Cairealláin leis an chaidreamh idir an Ghaeltacht agus Iarthar Bhéal Feirste a neartú.

 Labhair Ainle Ó Cairealláin, mac le Gearóid agus podchraoltóir, ar phainéal cainte agus dúirt sé go bhfuil an chéad ghlúin eile ag leanstan leis an obair a rinne a athair agus gur am deas é an geimhreadh chun machnamh a dhéanamh ar shaol agus ar shaothar Ghearóid. 

Roinn

Jack Mac Íomhair

Lá aisteach a bhí ann nuair a d’fhógair Seansailéir an Státchiste na Ríochta Aontaithe Buiséad an Fhómhair. Bhí an buiséad fógartha ag an Oifig um Freagracht an Bhuiséid (OBR), trí thimpiste, beagnach uair an chloig sula raibh Rachel Reeves ina seasamh i bparlaimint.

Tá Cathaoirleach an OBR i ndiaidh éirí as mar gheall ar an eachtra. Roimhe seo rinne an OBR gearán le hOifig an Státchiste faoi roinnt eachtraí de sceitheadh eolais.

Taobh amuigh den dráma a tharla, cad é a bhí ann sa bhuiséad don ghnáthdhuine? An raibh Páirtí an Lucht Oibre ag seasamh don Lucht Oibre? Nó an raibh gnólachtaí móra ar intinn acu agus an buiséad seo á ullmhú?

Ceann de na rudaí is mó a fógraíodh mar chuid den bhuiséad seo ná an uasteorainn a bhaineann le sochar linbh. Gheofar réidh leis an uasteorainn ar dhá pháiste i mí Aibreáin.

Is gníomh suntasach é seo agus táthar ag súil gur féidir leis thart fá 50,000 páiste a bhaint ó bhochtaineacht sna sé chontae, ach an dtéann sé fada go leor?

Is cineál de mhicreacosma é an cinneadh seo fosta de rialtas Pháirtí an Lucht Oibre. Beagnach bliain go leith ó shin cuireadh seachtar ball parlaiminte ar fionraí ar feadh sé mhí mar gheall gur chaith siad vóta in aghaidh an rialtais maidir leis an pholasaí seo.

Is léir go bhfuil an rialtas ag iarraidh an pobal a fháil ar a dtaobh arís, i ndiaidh dóibh scéal chailleach an uafáis a dhéanamh den gheilleagar ó tháinig siad chun cumhachta.

Tá an Seansailéir ag reo cáin ioncaim agus árachas náisiúnta, ag cur go mór leis an phá maireachtála náisiúnta, ag gearradh cáin nua ar fheithiclí leictreacha agus ar chomhlachtaí cearrbhachais.

Tá an cháin ar chearrbhachas suntasach agus méadú 19% ag teacht ar na comhlachtaí sin. Beidh le feiceáil an tionchar a bheas aige seo agus an dioscúrsa faoi chearrbhachas ar líne go mór i mbéal an phobail.

Chuir an tAire Airgeadais ó thuaidh John O’Dowd fáilte roimh an mhaoiniú bhreise, ach dúirt sé nach leor é. Uaireanta is é rialtas na Breataine an t-aon dream atá in ann páirtithe sna sé chontae a tharraingt le chéile, agus Ball Parlaiminte de chuid an DUP, Sammy Wilson, ag aontú leis an Aire ag rá go bhfuil an buiséad míchothrom dóibh siúd atá ar an ioncam is ísle.

Tá an tAire O’Dowd ag cur in iúl go bhfuil géarghá leis an dílárú fioscach.

Mar a dúirt an Rúnaí Stáit Hilary Benn, agus tá sé á rá fós, caithfidh an Tionól anois amharc ar na dóigheanna ar féidir leo ioncam a bhailiú.

Cad é na roghanna atá acu, áfach, agus an mbeidh an Tionól, atá ag iarraidh níos scoilte de réir a chéile agus muid ag tarraingt ar thoghchán, in ann aon ghníomh a chomhaontú?

Tá cuma ar an scéal nach mbeidh, agus tá Benn go mór den bharúil go bhfuil athrú mór de dhíth chun seirbhísí poiblí a fheabhsú sna sé chontae.

Ag deireadh an lae, ní chuideoidh an buiséad seo leis na daoine is boichte sna sé chontae, na daoine sin a gcaithfidh muid aire a thabhairt dóibh. Tá thart fá thriúr as gach 20 duine fásta ag maireachtáil i mbochtaineacht. Ní hamháin sin, ach, tá páiste as gach ceathrar ag fás aníos sna sé chontae ag maireachtáil i mbochtaineacht agus ní chuideoidh na hathruithe ar shochar linbh ach leis an leathchuid acu.

Ní chuirfidh an buiséad seo airgead i bpócaí agus de réir cosúlachtaí beidh na sé chontae ar chúl go deo ó thaobh airgeadais de go dtí go mbeidh athrú suntasach ar an dóigh a bpléitear leis an pholaitíocht trí chéile anseo. 

Roinn

Sa dara heagrán den tsraith ‘Liosta Léitheoireachta na Nollag’, thug Meon Eile cuairt ar sheoladh an leabhair filíochta ‘Dordéan’ leis an fhile agus scríbhneoir aitheanta as Tír Chonaill, Róise Ní Bhaoill.

Sa bhailiúcháin seo tugann Róise muid ar turas timpeall na cruinne trína léargas uathúil ‘ar áilleacht, ar fhulaingt agus ar leochaileacht an tsaoil’.

D’inis Róise dúinn faoi na turais a thug spreagadh di agus í ag scríobh, agus labhair sí faoin bhrí atá le teideal an chnuasaigh.

Roinn

Cuireadh ‘Péint, Cúpla Focal agus Ól ’ar siúl i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich an tseachtain seo caite, imeacht a d’eagraigh an t-ealaíontóir agus an múinteoir Feirsteach, Tuathan Mac Eachaidh.

Is ócáid í seo a eagraíonn Tuathan in áiteanna éagsúla beagnach achan mhí. An aidhm atá leis na himeachtaí ná deiseanna sóisialta, ina bhfuil béim ar an ealaín, a eagrú don phobal.

Ní gá a bheith i d’ealaíontóir le freastal ar na hoícheanta siamsúla ach an oiread. D’aithin Tuathan go raibh éileamh ar imeachtaí réchúiseacha neamhfhoirmeálta a chruthú do dhaoine a bhí ag iarraidh a gcuid Gaeilge a chleachtadh.

D’fhreastail Meon Eile ar an oíche agus labhair muid le Tuathan faoin chur chuige. Beidh an chéad imeacht eile ar siúl i gCultúrlann Uí Chanáin i gCathair Dhoire ar an 14 Nollaig. Is féidir ticéad a cheannach anseo.

Is féidir Tuathan a leanúint ar na meáin shóisialta chun bheith ar an eolas faoina chuid earraí éagsúla trí Ghaeilge, mar aon leis na himeachtaí a bheidh ar bun amach anseo.

Roinn

Niamh Ní Ruadhagáin

Eagraíodh caint ar na mallaibh in Áras Uí Chonghaile, Béal Feirste, leis an údar, staraí, agus iar-Ardmhéara na cathrach, Tom Hartley, faoin leabhar úr atá scríofa aige, ‘The SS Al Rawdah’.

Ba long í an Al Rawdah a tógadh in 1911 mar chreatlach ach idir 1938 agus 1945 baineadh úsáid aisti mar bhunáit mhíleata agus long phríosúin inar cuireadh poblachtaigh agus imtheorannaithe na Sé Chontae. 

Rinne Tom Hartley taighde ar leith don leabhar agus i láthair ar oíche na cainte, 85 bliain ar aghaidh, bhí baill teaghlaigh de chuid den 207 duine a chaith seal ar an long phríosúin.

Sa chaint agus sa leabhar, tugadh léargas ar chúrsaí polaitíochta an ama sin agus ar chinntí polasaí an rialtais a réitigh an bealach don tréimhse is faide d’imtheorannú sna Sé Chontae, agus scéalta agus saol na n-imtheorannaithe; cárb as iad, a dtréimhse ar an long phríosúin agus i bpríosúin eile, agus cén saol a bhí acu ina dhiaidh.

Tá an leabhar le fáil ar líne agus in An Ceathrú Póilí, Béal Feirste.

Roinn

Sa tsraith úr ‘Liosta Léitheoireachta na Nollag’, caithfidh Meon Eile spotsolas ar cheithre leabhar Gaeilge a foilsíodh i mbliana. Más bronntanas Nollag atá tú a lorg, nó leabhar nua duit féin, aimseoidh tú réimse leathan de mholtaí léitheoireachta idir seo agus an Nollaig!

Sa chéad eagrán, téann muid ar thuras siúlóide trí lár Bhéal Feirste leis an Dr. Fionntán de Brún – scríbhneoir aitheanta arb as Béal Feirste é féin. Bhí an turas bunaithe ar leabhar nua dá chuid, ‘An Ghaeilge agus lár Bhéal Feirste’.

Taobh istigh den leabhar dátheangach seo, insítear scéal na Gaeilge sa chathair ón Mheánaois go Tionól na gCruitirí in 1792, anuas go hathbheochan Chonradh na Gaeilge sa 19ú/20ú haois.

Bhí Fionntán thar a bheith sásta leis an oiread suime a léiríodh sa turas, rud a thugann le fios go bhfuil an teanga, agus an grá di, faoi bhláth sa chathair i láthair na huaire.

Tá an leabhar ar fáil ar líne agus in An Ceathrú Poiblí, Béal Feirste.

Roinn

Lá Idirnáisiúnta um Dhíothú an Fhoréigin in aghaidh na mBan a bhí ann ar na mallaibh agus mar chuid de d’eagraigh Roinn na Gaeilge, Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, siompóisiam ar leith faoin téama ‘An foréigean inscne agus léann na Gaeilge’.

Dar leis an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte gur fhulaing duine as gach triúr ban ar fud an domhain foréigean inscne ina saol. Is mar gheall ar an líon suntasach seo a shíleann an Dr. Síobhra Aiken ó Ollscoil na Banríona go bhfuil sé thar a bheith tábhachtach go labhródh daoine go hoscailte faoin ábhar, fiú má tá sé deacair nó tromchúiseach.

Chuir an Dr. Caitríona Ní Chléirchín, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, taighde i láthair faoin fhoréigean i bhFilíocht Chomhaimseartha na mBan, ag díriú ar shaothar filíochta an scríbhneora aitheanta, Áine Ní Ghlinn. Tá Caitríona iontach paiseanta faoin ábhar agus mhínigh sí an tábhacht a bhaineann le guth na mban a chur chun cinn agus a cheiliúradh agus iad ag caint faoina taithí saoil, go háirithe ó thaobh an fhoréigin de.

Thug an Dr. Peter Weakliam ó Choláiste na Tríonóide léargas suimiúil ar na himpleachtaí eiticiúla atá ann maidir leis an fhoréigean san fhicsean.

Roinn sé taighde leis an lucht féachana ar na freagrachtaí atá ar scríbhneoirí, agus orainne mar léitheoirí leabhar, mar lucht féachana scannán nó mar imreoirí cluichí ríomhaire fiú, is é sin go gcaithfeadh muid a bheith airdeallach má bhíonn aon ábhar foréigneach ann.

Labhair Peter linn fosta faoi cé chomh riachtanach is atá sé go mbeadh daoine ó gach cúlra ag plé cúrsaí foréigin, le go mbeadh muid mar shochaí in ann dul i ngleic leis, agus mhol sé Ollscoil na Banríona as an timpeallacht sin a chur ar fáil le linn an tsiompóisiam.

Roinn

Tá ranganna dornaclaíochta ar siúl ag Spórtlann na hÉireann in Iarthar Bhéal Feirste faoi láthair, iad faoi stiúir ag an iardhornálaí, Tommy McCarthy, agus ag an chóitseálaí, Joe Mac An Fhailí. 

Cuireadh tús leis an chúrsa 6 seachtaine Dé Sathairn an 15 Samhain agus beidh sé ar siúl go dtí an 20 Nollaig. Sna ranganna féin, cuirtear béim ar úsáid na Gaeilge chomh maith, fiú más cúpla focal atá i gceist! 

D’fhreastail Meon Eile ar an seisiún Dé Sathairn, áit ar labhair muid le Joe agus Tommy. 

Bíonn na ranganna ar siúl ag 10:30 thuas staighre ag Spórtlann na hÉireann. Is féidir freastal ar ranganna aonair ar £5. Is fiú freastal orthu agus forbairt a chur ar do chuid Gaeilge, bualadh le daoine eile, agus triail a bhaint as spórt nua!