Níl os cionn 10% de pháistí ag freastal ar bhunscoil lán-Ghaeilge ach i gcúig chontae sa tír

Níl ach cúig chontae sa tír ina bhfuil duine as gach deichniúr páistí nó níos mó ag fáil a gcuid oideachais trí mheán na Gaeilge.

De réir anailís atá déanta ag Tuairisc ar fhigiúirí ón Roinn Oideachais ó dheas, tá os cionn 10% de dhaltaí bunscoile i nGaillimh, Dún na nGall, Ciarraí, Muineachán agus Corcaigh ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge.

Níl aon chontae sa tír ina bhfuil os cionn 10% de dhaltaí iarbhunscoile ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge.

Léiriú atá sna figiúirí ar an tóir atá ar an nGaeloideachas i Muineachán, an t-aon chontae ina measc siúd atá luaite thuas nach bhfuil ceantar Gaeltachta ann. Nuair a chuirtear páistí atá ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge sa nGaeltacht as an áireamh, is é Muineachán an contae is fearr sa tír ó thaobh céatadán daltaí a fhreastalaíonn ar scoil lán-Ghaeilge, idir an bhunscoil agus iarbhunscoil.

Mar sin féin, léiríonn na figiúirí chomh maith nach bhfuil aon fhás tagtha ar an soláthar lán-Ghaeilge sa chontae agus 11% de dhaltaí bunscoile i Muineachán ag freastal ar Ghaelscoil i mbliana, an céatadán ceannann céanna bhí i gceist in 2020 nuair a thug an Roinn Oideachais faoi thaighde mar chuid d’fhorbairt polasaí don oideachas lán-Ghaeilge.

Ceithre cinn de Ghaelscoileanna atá i Muineachán – Scoil Rois i gCarraig Machaire Rois, Gaelscoil Ultain i gCnoc an Chonnaidh, Gaelscoil Eois i gCluain Eois agus Gaelscoil Lorgan i mBaile na Lorgan.

Tá 918 dalta ag freastal ar na scoileanna sin don scoilbhliain 2025-26 de réir figiúirí na Roinne, 11.5% den 7,990 dalta bunscoile i Muineachán. Tá 402 dalta ag freastal ar Choláiste Oiriall i gCnoc an Chonnaid, an t-aon Ghaelcholáiste amháin sa chontae. Is ionann sin agus 6% de líon iomlán na ndaltaí dara leibhéal sa gcontae.

Is i nGaillimh atá an céatadán is mó daltaí bunscoile ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge – 18%. Titeann sé sin go dtí 9% nuair a chuirtear daltaí Gaeltachta as an áireamh, rud a fhágann an Ghaillimh chun deiridh ar chontaetha amhail Muineachán, Corcaigh (10% lasmuigh den Ghaeltacht), Luimneach (9%) agus Cill Dara (9%).

Ba i gcontae Lú, an Longfort, an Cabhán agus Ros Comáin a bhí na céatadáin ab ísle de dhaltaí ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge. 2% a bhí i gceist sna ceithre chontae sin.

Ag an iar-bhunleibhéal, tá Gaillimh arís ar bharr an liosta ó thaobh freastal ar scoil lán-Ghaeilge. Tá 9% de dhaltaí iarbhunscoile sa gcontae ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge ach titeann an céatadán sin síos go dtí 1% nuair a chuirtear na scoileanna sa nGaeltacht as an áireamh. Níl ach iarbhunscoil lán-Ghaeilge amháin lasmuigh den Ghaeltacht i gcontae na Gaillimhe, sin é Coláiste an Eachréidh i mBaile Átha an Rí.

Bhí Ciarraí (7%), Dún na nGall (6%), Luimneach (5%) agus Ceatharlach ar na contaetha eile ina raibh na céatadáin is airde daltaí ag freastal ar iarbhunscoileanna lán-Ghaeilge.

Tá 11 contae ó dheas nach bhfuil aon Ghaelcholáiste iontu – Liatroim, an Iarmhí, Tiobraid Árann, contae an Chláir, Laois, Uíbh Fhailí, Sligeach, contae Lú, an Longfort, an Cabhán agus Ros Comáin. Tá beagnach 90,000 dalta iarbhunscoile sna contaetha sin i láthair na huaire.

Níl aon iarbhunscoil lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht i Maigh Eo ná i gcontae na Mí ach an oiread.

Léirigh anailís ar Tuairisc go bhfuil an céatadán is lú daltaí ó 2013 ag freastal ar scoileanna lán-Ghaeilge i láthair na huaire.