Tá cáineadh géar déanta ag Sinn Féin ar chur chuige an rialtais maidir leis an ngéarchéim tithíochta sa nGaeltacht agus é ráite acu gur léir nach bhfuil an chumarsáid ná comhoibriú sa rialtas a theastódh chun an fhadhb a réiteach.
Dúirt Aire na Gaeltachta i lár mhí na Samhna go raibh súil aige go bhfoilseofaí na treoirlínte pleanála don Ghaeltacht, a gealladh ar dtús in 2021, “chomh luath agus is féidir”.
Ach tá sé ráite anois ag an Aire Tithíochta sa Dáil gur tháinig deireadh ar an 2 Deireadh Fómhair leis an reachtaíocht faoina bhféadfaí na treoirlínte a fhoilsiú.
Is léir ó chaint an aire tithíochta nach bhfeicfear go deo na treoirlínte agus é deimhnithe aige gurb é an Ráiteas Náisiúnta Pleanála atá luaite i bplean tithíochta nua an rialtais an príomhghníomh atá beartaithe i leith na pleanála sa Ghaeltacht.
Dúradh sa bplean tithíochta gur in 2027 a eiseofar an Ráiteas Náisiúnta Pleanála don Ghaeltacht.
Ba in 2021 a gheall Darragh O’Brien, a bhí ina aire tithíochta ag an am, na treoirlínte pleanála don Ghaeltacht den chéad uair.
Dúirt Aire na Gaeltachta Dara Calleary sa Dáil ar an 16 Deireadh Fómhair seo caite go raibh súil aige go mbeadh na treoirlínte réidh “sna míonna amach romhainn”. Dúirt sé arís ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ar an 17 Samhain go raibh sé ag iarraidh go bhfoilseofaí iad “chomh luath agus is féidir”.
Dheimhnigh an tAire Tithíochta James Browne, áfach, go ndearnadh aisghairm ar an 2 Deireadh Fómhair ar an alt sa reachtaíocht a thug cead dó treoirlínte a eisiúint do na húdaráis phleanála. B’in coicís sular labhair an tAire Calleary sa Dáil.
Breis is sé seachtaine i ndiaidh aisghairm na reachtaíochta bhí aire na Gaeltachta fós ag caint sna meáin ar fhoilsiú na dtreoirlínte.
“Is léir nach bhfuil airí rialtais ar an leathanach céanna faoi cad atá beartaithe acu fiú, gan trácht ar chur chuige chun dul i ngleic leis an ngéarchéim,” a deir urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, an Teachta Dála Aengus Ó Snodaigh, le Tuairisc.
“Teastaíonn gníomh le práinn. Anois tá orainn fanacht go dtí 2027.”
Rinne Ó Snodaigh iarracht an scéal a phlé leis an Tánaiste Simon Harris an tseachtain seo caite le linn seisiúin sa Dáil faoi pholasaithe agus reachtaíocht ach deir urlabhraí Gaeilge Shinn Féin gur léir “nach raibh cliú dá laghad” ag Harris faoin scéal.
Deir Ó Snodaigh gur chóir an obair a bhí déanta ar na treoirlínte a fhoilsiú anois chun deis a thabhairt don phobal agus do shaineolaithe a dtuairimí a thabhairt orthu.
“Ba chóir don Rialtas na dréacht-treoirlínte a bhí ar tí a bheith foilsithe, dar leo, a fhoilsiú anois chun deis a thabhairt don phobal sa Ghaeltacht agus do na saineolaithe aiseolas a thabhairt ionas go mbeidh riachtanais na ndaoine san áireamh sa ráiteas náisiúnta nuair a bheidh sé foilsithe.
“Idir an dá linn, teastaíonn gníomh chun tacú le daoine tithe a thógáil agus a cheannach sa Ghaeltacht.”
Deir Ó Snodaigh nach bhfuil “tásc ná tuairisc” ar Bhille Údarás na Gaeltachta, a d’fhéadfaí a leasú chun cumhachtaí breise a thabhairt don Údarás chun dul i ngleic leis an nganntanas tithíochta sa nGaeltacht.
“Tá Bille Údarás na Gaeltachta imithe ar strae, tá na treoirlínte a bhí geallta ó 2021 caite sa bhosca bruscair, agus ní fheicfear an ráiteas náisiúnta ar tithíocht Ghaeltachta go ceann dhá bhliain eile ar a laghad.
“Agus rialtas in diaidh rialtais le Fianna Fáil nó Fine Gael i réim, is léir nach bhfuil siad dáiríre faoin ngéarchéim seo,” ar sé.
Faoin Acht um Pleanáil & Forbairt, 2000 bhíodh sé de chead ag an aire tithíochta treoirlínte a eisiúint d’údaráis áitiúla maidir le cúrsaí pleanála, ach rinneadh aisghairm ar an reachtaíocht sin faoin Achta um Pleanáil agus Forbairt, 2024.
Ba i mí Iúil 2025 a bhí an cruinniú is deireanaí ag an nGrúpa Oibre a bunaíodh idir an Roinn Tithíochta, Roinn na Gaeltachta, Údarás na Gaeltachta agus na húdaráis áitiúla chun na treoirlínte pleanála don Ghaeltacht a fhorbairt.
Deir an grúpa stocaireachta Bánú gur “cúis mhór díomá” dóibh a laghad dul chun cinn atá déanta ó ceapadh é ag Aire na Gaeltachta maidir le fadhb na tithíochta.
Tá iarrtha acu ar an Aire Calleary soiléiriú a thabhairt an raibh sé ar an eolas go raibh deireadh tagtha leis an reachtaíocht faoina bhféadfaí na treoirlínte a eisiúint nuair a thagair sé dóibh ar Raidió na Gaeltachta mí na Samhna.
“Níor mhaith linn a cheapadh go raibh tusa agus oifigigh do Roinne ar an eolas go raibh deireadh tagtha le ré na dtreoirlínte pleanála ón 2 Deireadh Fómhair, agus ag an am céanna go raibh tú ar Raidió na Gaeltachta ar an 17 Samhain, ag iarraidh a thabhairt le fios go raibh obair dhian ar bun agat i gcónaí,” a dúradh i litir atá seolta ag an ngrúpa chuig an Aire.
Deirt Bánú, go bhfuil sé “thar am” don rialtas míniú a thabhairt do phobal na Gaeltachta faoi cé fáth nach raibh Roinn na Gaeltachta agus an Roinn Tithíochta in ann na treoirlínte pleanála a réiteach in am.
