Cagar…tha Gàidhlig seagsaidh
Bhuail mé le Christy O’Hanlon den chéad uair agus mé ag obair i dteach tábhairne i lár na cathrach i mBéal Feirste. Bhí sí istigh le cara di, agus thug mé faoi deara go raibh aithne agam ar an chailín a bhí thuas staighre. Chaith mé 20 bomaite ag smaoineamh – agus ansin rith TikTok liom. Dúirt sí liom (agus muid mór lena chéile anois) go raibh náire an domhain uirthi an oíche sin mar chuir mé ceist uirthi: “An tionchaire thú? Leanaim thú ar TikTok!’
Cúpla seachtain roimhe sin bhí Kneecap ag seinm ceolchoirme a bhí díolta amach i nGlaschú agus nuair a bhí mé ag dul fríd TikTok, chonaic mé cailín ag cur na nGael taobh amuigh faoi agallamh. Chuaigh mé fríd a cuntas. Diosmharcach, léiritheoir ar BBC Alba, agus Gàidhlig aici. An rud ba shuimiúla domsa – agus mé ag foghlaim Ghaeilge na hAlban ar ollscoil ag an am – ná cé chomh bríomhar is a bhí sí maidir leis an teanga. Is léir go raibh an teanga bheo (agus ‘seagsaidh’ mar a thugann na hAlbanaigh uirthi).
Ní raibh ach cúpla mí fágtha go raibh ceann de na féilte is mó i gcultúr na nGael ag druidim linn — Féile na Gealaí. Fuair mé téacs uaithi:
“Hey Anna, dè do chor? I’m Christy and I work with BBC ALBA. Just sliding a-steach dha na dms agad as we’ve heard you’ll be at Féile na Gealaí this weekend, and were wondering if you’d be keen to be involved in some socials content for us in co-production with TG4? Taing mhòr! x”
Más rud é go bhfuil aithne agat orm, beidh a fhios agat:
- Nach bhfuil focal de Ghaeilge na hAlban agamsa (fiú go ndearna mé staidéar uirthi ar feadh bliana agus;
- Tá mé go huafásach os comhair an cheamara. (Nóta ón Eagarthóir: Is bréag é an ceann seo — agus tá aithne agam uirthi!)
Ach is dóiche, ar an lámh eile, gur breá liom a bheith i lár an aonaigh. Dúirt mé, “Cinnte, ba bhreá liomsa a bheith páirteach” agus tá a fhios ag an tsaol Fódlach cad a tharla ina dhiaidh sin! (Tá na físeáin ar fáil ar cuntas Instagram BBC ALBA.)
Ansin, cúpla mí o shin nuair a bhí sí i mBéal Feirste, bhuail muid le chéile fá choinne deochanna (chuir mé West Coast Cooler in aithne di). Agus i ndiaidh cúpla deoch bhí mé réidh chun eitilt a chur in áirithe le dul thar lear chun blas a fháil d’achan rud atá ag na Gaeil i nGlaschú. Haischlib Sabhal Mòr Ostaig 2026 duine ar bith?
Bhí an t-ádh dearg orm go raibh sí sásta tabhairt faoi agallamh liom — agus agallamh dátheangach é lena chois!
Anna Nic Gafraidh: Go raibh míle maith agat as suí liom a Christy. Chun tús a chur, ar tógadh thú féin leis an teanga?
Christy O’Hanlon: Dh’ionnsaich mise Gàidhlig tro foghlam tro mheadhan na Gàidhlig (FtMG) bun-sgoil, àrd-sgoil, agus chùm mi orm gus ceum a dhèanamh sa Ghàidhlig aig an oilthigh. Ged a ‘s ann as à Ghàidhealtachd a tha mo mhàthair, cha robh an cànan againn san taigh leatha a’ fàs suas ach bha cultar is ceòl mòra.
ANG: Cén sórt tacaíochta a bhí ann agus tú ag fás aníos? An raibh deiseanna ann ar scoil nó ar ollscoil?
[Dar le staitisticí tá 46 naíonra, 62 bhunscoil, agus 29 meánscoil ag soláthar oideachas Gàidhlig – Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig – in Albain faoi láthair. In 2023 bhí líon na ndaltaí ar Shabhal Mòr Ostaig ar an mhéid ab airde go dtí sin le 1600 mac léinn ann.)
COH: Chanainns’ gu bheil an ìre mhath de taic ann do chlann òga, is an t-uabhas de leasachadh son clann na b’òige ach chan eil cail againn airson deugairean agus inbhich òga, sin far a bheil na bearnan agus b’ e siud na bha mis’ a’ faireachdainn nuair a bha mise an aois ud.
ANG: Bíonn tú achan áit sna meáin Ghàidhlig amhail FilmAlba, agus tá tú ag obair le BBC Alba faoi láthair, cén dóigh ar thosaigh tú d’aistear ansin agus cé chomh tábhachtach is atá obair sa teanga duit?
COH: Bha ùidh agam sna meadhanan on a bha mi òg. Tha cuimhne agam ge-tà nach robh mi riamh a’ faireachdainn mar phàirt den t-saoghal a sin. Leis gur ann a Ghlaschu a bha mi, agus cha robh Gàidhlig agam o thùs bha mi faireachdainn mar gun robh an saoghal siud cho fad air falbh bhuams’. Thòisich mi fhèin agus mo charaid Katie pod-chraodhladh (‘Big Gaels Don’t Cry’) leis gun robh an dithis againn a’ faireachdainn mar gun robh dìth-riochdachadh anns nam meadhanan Gàidhlig do ghàidheal òga.
Cha robh cail ann dhuinne, no sinn a’ faireachdainn nach robh duine sam bith sna meadhanan a bha coltach rinne. Bha sin mar spionnadh mòra dhomh, agus e fhathast am prìomh rud a tha mi ag amas air le m’ obair sna meadhanan – ‘s e a bhith a’ lìonadh cuid den bheàrn a th’ againn eadar a chànan agus Gàidheal òga. Tha e cho cudromach dhomh gu bheil riochdachadh againn sna meadhanan a tha fìor dhan cruth-tìre de ghàidheal a th’ againn ann an Alba san latha an-diugh.
ANG: Is diosmharcach thú, cén dóigh gur thosaigh tú amach agus cad é na háiteanna ina mbíonn tú ag fáil fuaimeanna agus inspioráide?
COH: Tha ceòl dannsa MÒR ann an Glaschu. Tha mi air a bhith ag èisteachd gu ceòl dannsa on a bha mi nam dheugaire. Cheannaich mi decks nuair a bha mi aig an oilthigh (rinsed that overdraft) agus bhithinns’ a’ cluich aig flat parties agus afters sam bith a bh’ againn – ‘s e an rud as fheàrr leam a bhith a’ faicinn mo charaidean a dannsa còmhla ri chèile. Fhuair mi a’ chiad gig agam ann an Glaschu mu 2 bhliadhna air ais agus tha mi air a bhith a’ dèanamh gigs o ‘n uairsin. Highlights dhomhsa defos a’ dùnadh airson Denis Sulta ann an Glaschu aig deireadh am bliadhna an-uiridh. Tha an ceòl aig Denis Sulta mar brosnachadh MÒR dhomhsa – icon a th’ ann.
Channains’ cuideachd gu bheil mi moiteil as an obair agam air a phrògram ciùil Rapal air BBC Radio nan Gáidheal. Tha an ùidh a th’ agam ann an ceòl dannsa air brosnachadh mòra a thoirt dhomh san obair a sin, is mi moiteil gur e thionnd ùr a th’ ann gu prògram air Radio nan Gàidheal.
ANG: Chaith tú seal sa Phalaistín (chuaigh grúpa chuig campa dídeanaithe in Gaza ar feadh coicíse ag obair leis an champa Aida, ag obair le daoine óga tríd na healaíona, spóirt, ceol agus níos mó). Cad é mar a bhí an turas, agus cén fáth go raibh an turas seo chomh tábhachtach duit, mar Ghael, agus mar dhuine? Anuas air sin, tá tú ag teagasc Gàidhlig agus ag saothrú airgid ar son na Palaistíne, cén sórt aiseolais a fuair sibh ó achan duine atá ag glacadh páirt?
COH: Bha mi anns a’ Phalastain o chionn ghoirid son cola-deug san sàmhradh còmhla ris an Lajee Centre ann am Bethlehem. Abair àite. Gus an fhìrinn innse fhuair mi a mhòr chuid den spionnadh agam son dol air turas den seòrsa bho na h-Èireannaich. Tha cuimhne am bha mi ann am Beal feirste aig toiseach na bliadhna le mo bhràthairean air turas. Agus bha e cho follaiseach an ceangal a th’ aig Èirinn leis am Palastain co-dhiù, ach ‘s e na bha cho brosnachail dhomh b’ e an ceangal agus an dlùth-phairteachas a chunnaic mi eadar coimheasnachd nan gàidheal ann an Èirinn (Beal feirste gu h-àraid). Tha na strì a th’ againn mar ghàidheal, mar daoine dùthchail uile co-cheangailte ri strì am Palastain. Is sinn a’ strì an aghaidh siostaman bho cumhachdan colonial.
Chan robh mis’ a’ faireachdainn gun robh Gàidheal na h-Alba cho làidir, agus fuaimail san dlùth-phairteachais ris a Phalastain sa tha Gàidheil a dh’Èirinn ‘s mar sin rinn mi an taghadh dol ann, gus ceanglaichean a’ neartachadh eadar a choimhearsnachd againn an seo agus an Lajee centre.
Rinn e ciall nuair a thill mi rudeigin a dhèanamh a bha mar cheangal eadar an cànan agus an lajee centre, agus sin far an d’thàinig am beachd son na clasaichean a chur air dòigh. ‘S e dìreach toiseach toiseachaidh a th’ ann eadar ceangal Gàidheal na h-Alba ris an lajee centre agus a chùis aig Palastain, watch this space mar a chanas iad, is mi am beachd tòrr a bharrachd obair a dhèanamh gus neartachadh an ceangal a sin.
Tá Christy ar Instagram @babyguinnessxx agus ar TikTok @babyguinnessx.
Tá sí le feiceáil in Saor No Daor & Cànan nan Gaol ar chuntas YouTube BBC ALBA.
Tá sí le cloisteáil ar BBC Radio nan Gàidheal lena clár Rapal (7-9).
The post Cagar…tha Gàidhlig seagsaidh appeared first on NÓS.
