Tugaimis an t-aitheantas cuí do cheol tíre na hÉireann
Is seánra é ceol tíre comhaimseartha na hÉireann nach dtugtar an t-aitheantas cuí dó. Is minic a bhíonn sé faoi scáth an cheoil thraidisiúnta agus an cheoil tuaithe, nó á chur i leataobh mar shaothar leamh, ach tá áit ar leith tuillte aige inár n-aschur cultúrtha. Ní bhaineann an ceol tíre seo le ríleanna pobail ná le bailéid ársa a thuilleadh; is fuaim nua-aimseartha mhachnamhach é, spreagtha ag téagar acústach agus scéalaíocht phearsanta.
Tá gluaiseacht cruthaithe ag ealaíontóirí amhail Damien Rice, Lisa Hannigan, agus Glen Hansard a bhfuil fuaim dhlúth agus liricí géara acu, agus atá fréamhaithe go daingean inár n-oidhreacht liteartha. Is onnmhaire chultúrtha luachmhar é ceol tíre Éireannach a thugann le chéile ionracas lom mothúchánach agus nuálaíocht chaolchúiseach, ag cruthú ceoil a bhfuil tionchar aige i bhfad i gcéin.
Doiligh é an téarma ‘ceol tíre’ a shainiú. Go stairiúil, amhráin choiteanna an phobail a bhí ann: scéalta faoi throid nó faoi cheiliúradh, go minic gan ainm agus á seachadadh ó bhéal. Go comhaimseartha, tá ceol tíre tar éis forbairt ina chur i láthair níos pearsanta, dírithe ar ghuth an cheoltóra féin. Baineann sé níos lú le hócáidí comhchoiteanna agus níos mó le machnamh aonarach, curtha i láthair le macántacht fhaoistiniúil.
Léiríonn Rice seo in ‘Older Chests’. Tá pian chroíbhriste ina ghlór lom agus ina ghiotár íostach sula mbriseann sé amach i gcóiriú álainn téaduirlisí. Ní dhiúltaíonn an fhoirm chomhaimseartha dá fréamhacha; déanann sí athléiriú orthu, ag bunú an tseánra inár dtraidisiún scéalaíochta, agus é ag cur in iúl eispéireas comhchoiteann de ghrá, de chumha agus de thnúthán. Is ceol é a thugann cuireadh don éisteoir dul isteach i spás pearsanta, áit a nochtar mothúcháin le soiléireacht mhealltach.
Ó thaobh téamaí de, baineann an ceol tíre ciall as eispéiris uilíocha dhaonna trí phriosma soiléir Éireannach cosúil le máistrí liteartha na tíre. Tugann cruinneas na liricí chun cuimhne simplíocht agus doimhneacht Seamus Heaney nó filíocht Patrick Kavanagh. Aimsíonn siad brí sa saol laethúil.
Is annamh a dhéantar rómánsú ar ghrá sa cheol seo; léirítear é mar rud casta daonna. In ‘9 Crimes’ fíonn Rice dílseacht agus feall le chéile i ndís uaigneach le cuntraphointe séimh Lisa Hannigan. Tá lorg an chumha ar obair aonair Hannigan freisin, go háirithe ar Sea Sew (2008), foinn ainglí ag tabhairt le fios sobhristeacht na gcaidreamh. I gcás Mick Flannery, bunaíonn guth grusach neamhscagtha a chuid amhrán i ndeacracht na taithí saoil, é ag plé chuardach na dáimhe le súil an scéalaí. Cé go bhfuil na téamaí seo i gcoiteann ag ceoltóirí, is fusa dáimh a bheith agat lena leagan Gaelach.
Is éard a dhealaíonn an ceol tíre ó sheánraí eile ná a chumas cothromaíocht a aimsiú idir dlúithe agus forbairt. Cé go bhfuil sé fréamhaithe i simplíocht acústach, ní fhanann sé ina stad. Bogann Post Tropical (2014) le James Vincent McMorrow ó íostachas a chéad albam go dtí fuaimdhreach níos fairsinge, ag fí falsetto le sraitheanna leictreonacha míne. Cuireann obair Glen Hansard le The Swell Season brí an rac-cheoil isteach i gceol tíre le haintiúin ionúine ar nós ‘Falling Slowly’.
Tugann At Swim (2016) le Hannigan faoi léiriúchán atmaisféarach a mheascann loime an cheoil tíre le doimhneacht thathagach.
Tá Flannery féin tar éis plé le fo-thoin na ngormacha ina chuid ceoil. Meascann a albam In The Game (2021) le Susan O’Neill scéalaíocht an cheoil tíre le faobhar ríméadach na ngormacha. Spreagtar beocht an seánra as a thoilteanas iasachtaí a fháil ó cheol sól, indie, agus leictreonaice. Ar an mbealach seo, forbraíonn sé gan a chroí mothúchánach a chailleadh.
Tá todhchaí an cheoil tíre Éireannaigh le sonrú ina inoiriúnaitheacht agus ina bharántúlacht. In aois ina santaíonn éisteoirí ceol lom mothúchánach – smaoinigh ar cheoltóirí domhanda leithéidí Bon Iver agus Sufjan Stevens – tá mealladh ag mianach faoistiniúil an tseánra seo. Tairgeann inbhreathnú McMorrow agus scéalta Flannery cineál goilliúnachta a sheasann mar fhrithnimh i gcoinne domhan rótháirgthe. Tá cumas ollmhór ann a chumhacht a mhéadú, go háirithe agus ardáin sruthaithe agus féilte idirnáisiúnta ag cur lena thóir.
Is dócha go spreagfaidh comhoibriú tras-seánra tuilleadh fáis, agus ceoltóirí Éireannacha ag cumasc a bhfuaime le rithim thochtmhar an Americana. Tiocfaidh méadú ar chomhshaothair den chineál seo, a lucht éisteachta, agus caomhnóidh siad a chroí. Taispeánann turas Hansard ó bhuscálaí i mBaile Átha Cliath go buaiteoir Oscar inniúlacht an tseánra teorainneacha a thrasnú gan baint dá anam.
Le fada an lá, tá Éire ina croílár cultúrtha, ag easpórtáil litríochta, scannán, agus ceol traidisiúnta. Tá ár gceol tíre comhaimseartha fós gan a dhóthain aitheantais áfach. Diúltaítear dó mar cheol leamh nó athráiteach – ag dearmad a thionchair dhomhain. Níl fórsa comhchoiteann na gceoltóirí amhail Rice, McMorrow agus Hansard ina mbuanna aonair ach sa bhealach inar thug siad aghaidh úr do cheol tíre.
Ní gá don cheol seo béicíl. Labhraíonn sé go séimh. Tairgeann sé spás don éisteoir stopadh agus mothú go dáiríre i ndomhan lán le torann agus teannas. Is cuisle chiúin ach buan é ceol tíre comhaimseartha na hÉireann. Caolchúiseach ach corraitheach, mairfidh a thionchar i bhfad i ndiaidh an nóta dheireanaigh.
The post Tugaimis an t-aitheantas cuí do cheol tíre na hÉireann appeared first on NÓS.
