Year: 2020

Roghnódh leath de phobal an stáit oideachas lán-Ghaeilge dá ngasúir dá mbeadh a leithéid ar fáil ina gceantar, de réir pobalbhreithe nua.

Léirítear i dtorthaí an tsuirbhé náisiúnta a rinne Kantar Millward Browne do Chonradh na Gaeilge go bhfuil tacaíocht láidir don ghaeloideachas i measc an phobail.

Dúirt 49% de dhaoine sa stát go roghnódh siad scoil lán-Ghaeilge dá ngasúir sa chás go mbeadh a leithéid ar fáil ina gceantar.

23% a dúirt amhlaidh sa Tuaisceart, de réir na pobalbhreithe.

Tá lucht an ghaeloideachais ag rá le fada nach bhfuil dóthain scoileanna ann chun freastal ar an éileamh atá ann ar an scolaíocht lán-Ghaeilge agus tabharfaidh torthaí na pobalbhreithe nua a thuilleadh armlóin dóibh agus scoileanna nua á n-éileamh acu.

73% ó dheas agus 54% ó thuaidh a dúirt gur cheart go mbeadh an deis ag gach páiste a fhaigheann a chuid oideachais bunscoile trí Ghaeilge leanúint lena oideachas iarbhunscoile trí Ghaeilge.

Tá sé aitheanta le fada go bhfuil an easpa iarbhunscoileanna lán-Ghaeilge ar cheann de na fadhbanna is mó le cur chun cinn an Gaeloideachais in Éirinn.

Dúirt 44% de dhaoine ó dheas agus 20% de dhaoine ó thuaidh go roghnódh siad naíolann Ghaeilge dá ngasúir dá mbeadh sí ar fáil ina gceantar.

Dúirt Bláthnaid Ní Ghréacháin, Príomhfheidhmeannach Gaeloideachas, go léiríonn torthaí na pobalbhreithe an t-éileamh atá ann don scolaíocht lán-Ghaeilge agus an gá atá leis an bpolasaí don Ghaelscolaíocht atá beartaithe ag an Roinn Oideachais.

“Cuireann na figiúirí sa suirbhé seo bonn láidir faoin éileamh atá againn do pholasaí Stáit don oideachas lán-Ghaeilge – polasaí a bhí geallta ag an iarAire Oideachais i mí na Nollaig 2019 agus ag Ard-Rúnaí na Roinne Oideachais,” a dúirt Ní Ghréacháin.

“Beimid ag súil leis go gcuimseoidh an polasaí seo plean agus cur chuige le cur leis an soláthar den oideachas lán-Ghaeilge ag an mbunleibhéal agus ag an iarbhunleibhéal, mar aon leis an bhfreastal ar na luathbhlianta trí Ghaeilge. Cabhróidh an polasaí seo leis an Roinn freastal ar an éileamh an-mhór atá ar oideachas lán-Ghaeilge  agus atá dearbhaithe i dtorthaí suirbhé Kantar.”

D’fhógair an t-iarAire Oideachais Joe McHugh anuraidh athrú mór ar an gcóras bunaithe scoileanna a fhágfadh gur chóir go mbeadh sé níos éasca gaelscoil a bhunú feasta.

Tá an cheist maidir le bunú gaelscoileanna á plé ag Oifig an Choimisinéara Teanga leis an Roinn Oideachais ó chinn sé go raibh an reachtaíocht oideachais á sárú ag an Roinn i gcás bunú scoile i mBaile Átha Cliath.

Chinn an Coimisinéir Teanga gur sháraigh an Roinn Oideachais an tAcht Oideachais, 1998 nuair nár cuireadh san áireamh a ndualgais reachtúla teanga “go cuí” sa phróiseas a bhain le roghnú pátrúin do bhunscoil nua a bhí le bunú i gceantar pleanála scoile Dhroim Conrach/Marino.

Mar thoradh ar an imscrúdú sin, mhol an Roinn go mbunófaí córas nua a d’fhágfadh nár ghá gur ag an bpátrún a bheadh ag lorg scoil Ghaeilge a bheadh an líon is mó léirithe spéise.

Faoi mholadh na Roinne bhunófaí dhá scoil – scoil Bhéarla agus scoil Ghaeilge – sa chás go gcruthófaí go raibh éileamh i measc céatadán áirithe tuismitheoirí ar oideachas lán-Ghaeilge.

Tá lucht an ghaeloideachais ag súil go bhfeicfear toradh an pholasaí nua sin sna blianta amach romhainn.

Cé go raibh borradh faoin ngaeloideachas ar feadh blianta fada, tá laghdú mór tagtha ar líon na nGaelscoileanna nua atá á mbunú sa stát le roinnt blianta anuas.

Dúirt Niall Comer, Uachtarán Chonradh na Gaeilge, gur léir go bhfuil an pobal “i bhfad chun tosaigh ar na Rialtais thuaidh agus theas maidir leis na buntáistí cultúrtha agus oideachasúla” a bhaineann leis oideachas lán-Ghaeilge.

“Cuireann na torthaí in iúl nach bhfuil ag éirí leis na rialtais thuaidh agus theas freastal ar mhianta an phobail le breis Gaelcholáistí, Gaelscoileanna agus naíonraí a chur ar bun fud fad na hÉireann.

“Mar shampla, ní leor an freastal reatha atá á dhéanamh ag an Rialtas ó dheas mar a bhfuil níos lú ná 8% de dhaltaí bunscoile ag freastal ar Ghaelscoileanna agus níos lú ná 4% ag freastal ar Ghaelcholáistí nuair a thógtar san áireamh sa suirbhé Kantar go ndúirt 49% go roghnódh siad scoil a mhúineann trí mheán na Gaeilge dá mbeadh sí ar fáil ina gceantar.

“Táimid i bhfad ón soláthar sin a bheith ar fáil dóibh. Táimid ag éileamh ar an Aire Oideachais agus Scileanna Norma Foley ó dheas agus ar an Aire Oideachais Peter Weir ó thuaidh gníomhú ar an mbearna sin a laghdú mar ábhar práinne.”

Is cuid iad na torthaí pobalbhreithe den tsraith taighde Céard é an Scéal?, sraith suirbhéanna atá á foilsiú ag an gConradh ó 2015.

Rinneadh scrúdú ar réimse leathan ábhar mar chuid den taighde agus beidh tuilleadh ábhar ó Céard é an Scéal? á fhoilsiú ar Tuairisc.ie sna seachtainí amach romhainn.

Ba chóir go mbeadh an deis ag gach páiste a fhaigheann a chuid oideachas bunscoile trí Ghaeilge leanúint lena oideachas iarbhunscoile trí Ghaeilge

Foinse: Céard é an Scéal? Pobalbhreith Kantar Millward Browne do Chonradh na Gaeilge

Roghnóinn scoil a mhúineann trí mheán na Gaeilge dá mbeadh sí ar fáil i mo cheantar

Foinse: Céard é an Scéal? Pobalbhreith Kantar Millward Browne do Chonradh na Gaeilge

Roghnóinn naíolann a reáchtáiltear trí Ghaeilge dá mbeadh sé ar fáil i mo cheantar

Foinse: Céard é an Scéal? Pobalbhreith Kantar Millward Browne do Chonradh na Gaeilge

Tá tús curtha leis an bpróiseas maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar struchtúr Bhord Údarás na Gaeltachta.

Thug Aire Stáit na Gaeltachta Jack Cambers le fios i bhfreagra ar cheist Dála an tseachtain seo go bhfuil iarrtha aige ar oifigigh a roinne na téarmaí tagartha a dhréachtadh don athbhreithniú ar an Údarás atá geallta i gclár an rialtais.

“Tá dul chun cinn maith déanta cheana féin i dtaobh na hoibre seo agus táim ag súil le moltaí ina leith a fháil gan mhoill ionas go mbeifear in ann tús a chur leis an athbhreithniú sa bhliain nua,” a dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers.

Tá brú á chur le tamall ag Aengus Ó Snodaigh, urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, ar an Aire Stáit fógra a dhéanamh faoin athbhreithniú, ach dhiúltaigh Chambers go dtí seo a rá cén uair a chuirfí tús leis an athbhreithniú.

Thug sé le fios roimhe seo chomh maith go raibh sé féin sásta le struchtúr Bhord an Údaráis mar atá.

Gheall ceannaire Fhianna Fáil Micheál Martin go dtabharfadh sé ar ais toghchán an Údaráis dá mbeadh sé ina Thaoiseach, ach níor tháinig an gealltanas sin slán sna comhráite maidir le bunú an chomhrialtais. Ní ghealltar sa Chlár Rialtais a d’aontaigh Fianna Fáil le Fine Gael agus an Comhaontas Glas ach go ndéanfar athbhreithniú ar struchtúr rialachais an Údaráis agus ar an gcinneadh deireadh a chur leis an toghchán.

Mar chuid den cheist Dála is déanaí aige faoin ábhar, d’fhiafraigh urlabhraí Gaeilge Shinn Féin den Aire Stáit an raibh sé fós den tuairim go raibh struchtúr an Bhoird sásúil mar atá, ach níor thug an tAire aon fhreagra ar an gcuid sin den cheist.

Cuireadh deireadh le toghchán an Údaráis faoi Acht na Gaeltachta 2012 agus laghdaíodh líon na gcomhaltaí ar an mbord ó 20 go 12 comhalta. Is é Aire na Gaeltachta a cheapann seachtar comhaltaí, an cathaoirleach san áireamh, agus ainmníonn na comhairlí contae a bhfuil ceantar Gaeltachta ina ndlínse cúigear comhaltaí eile.

Tá a rún maidir lena lógó nua scaoilte ag Údarás na Gaeltachta.

Dhiúltaigh Údarás na Gaeltachta a rá le Tuairisc.ie níos túisce an mhí seo cén costas a bhí ar a lógó nua nó cén comhlacht a fostaíodh chun é a dhearadh.

Ach tá an t-eolas sin curtha ar fáil anois acu i bhfreagra ar cheist Dála a chuir urlabhraí Gaeilge Shinn Féin Aengus Ó Snodaigh ar Aire na Gaeltachta.

€3,800 móide cáin bhreisluacha a d’íoc an tÚdarás leis an gcomhlacht New Graphic, atá lonnaithe i gcathair Bhaile Átha Cliath, chun an lógó nua a chur ar fáil dóibh.

Thug Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers le fios gur roghnaigh an tÚdarás New Graphic chun an lógó a dhearadh toisc gurb iad a rinne an suíomh idirlín nua a fuair an eagraíocht Ghaeltachta i mbliana. Bhí an-chur amach ag New Graphic ar obair an Údaráis dá bharr.

Bhuaigh New Graphic an conradh chun suíomh idirlín nua a chur ar fáil don Údarás i gcomórtas oscailte ar etenders.ie.

Tá ceist curtha ag Tuairisc.ie ar Údarás na Gaeltachta cé mhéad a chosain an suíomh idirlín nua atá acu.

Níor reáchtáladh comórtas oscailte i gcás an lógó “de bharr an costas a bheith faoin tairseach chostais mar a bhaineann sé le rialacháin soláthair poiblí”.

Dhiúltaigh an tÚdarás an t-eolas sin a chur ar fáil do Tuairisc.ie níos túisce an mhí seo.

“Níl sé cuí ag an staid seo ainm an chomhlachta ná an costas a caitheadh leis a shonrú de bharr leochaileacht tráchtála. É sin ráite is féidir a dhearbhú gur déanadh an obair dheartha ar chostas íseal agus fíor-réasúnach,” a dúradh.

Dhá lógó a bhí ag Údarás na Gaeltachta go dtí seo, ceann a d’eascair ó bhrandáil Ghaeltarra Éireann a bhí ann nuair a bunaíodh an eagraíocht i 1980. Forbraíodh branda nua don eagraíocht i 1996.

Mar chuid de chomóradh 40 bliain na heagraíochta a beartaíodh lógó a fháil “a thabharfadh aitheantas d’fhéiniúlacht na Gaeltachta agus do ról an Údaráis inti” le dhá scór bliain anuas.

Suaitheantas a bhí uathu a leagfadh béim “ar nuálaíocht, ar cheannródaíocht agus ról lárnach an Údaráis i ngach a tharlaíonn sa Ghaeltacht”.

Dúirt urlabhraí ón Údarás go raibh dearadh an lógó nua “bunaithe ar an gcoincheap gur áit shainiúil í an Ghaeltacht agus go bhfuil Údarás na Gaeltachta fite fuaite i chuile ghné de shaol sin na Gaeltachta”.

Dúirt sé go raibh “cruth láidir, glan agus soiléir” ar an lógó ar chosúil é le “marcóir digiteach ar mhapa” rud a “cheanglaíonn” an tÚdarás “go dlúth leis an gceantar ar a bhfuil sé ag freastal”.

Mhaígh sé go dtugann an fíochán nó an sníomh atá ar na línte ag bun an mharcóra le fios “go bhfuil an eagraíocht fite fuaite i ngach a bhaineann leis an nGaeltacht” agus go dtugann an lógó “nod” freisin faoi chuid d’earnálacha traidisiúnta na Gaeltachta ar nós na fíodóireachta.

Tá Liam Rushe, an réalta iománaíochta de chuid Bhaile Átha Cliath, ceaptha ina bhall ar bhord na heagraíochta teanga trasteorann Foras na Gaeilge.

Fógraíodh chomh maith gur athcheapadh ar feadh tréimhse bliana beirt bhall eile den bhord, Máire Ní Neachtain agus Sorcha Ní Chéidigh.

Tá Liam Rushe, atá ina chuntasóir le PWC, ar fhoireann shinsir iománaíochta Átha Cliath ó 2009 agus tá craobh Laighean agus sraith náisiúnta amháin buaite aige. Tá dhá ghradam All-Star buaite aige.

Naomh Pádraig Bhaile Phámar a chlub agus trí Ghaeilge a fuair sé a chuid oideachais sa bhunscoil agus san iarbhunscoil.

Ceadaíodh na ceapacháin ag cruinniú den Chomhairle Aireachta Thuaidh-Theas inné.

Dúirt an tAire Gaeltachta Catherine Martin agus Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go raibh siad ag súil go mór le bheith ag plé leis an mBord nua. Ghabh siad buíochas le hiar-Chathaoirleach an Bhoird, Pól Ó Gallchóir, “as a chuid oibre agus an t-ionchur dearfach a bhí aige le linn a théarma a bhí ar leas an Fhorais Teanga agus na teanga i gcoitinne ar fud an oileáin”.

Táthar ag súil go gceapfar cathaoirleach nua ar bhord na heagraíochta trasteorann go luath sa bhliain nua. Déanfar a thuilleadh ceapachán eile sa bhliain nua chomh maith.

Cepadh triúr comhaltaí nua eile ar an mBord an mhí seo caite, an t-abhcóide agus iaruachtarán ar Chonradh na Gaeilge, Dáithí Mac Cárthaigh, an Dr Neasa Ní Chiaráin, teangeolaí i gColáiste na Tríonóide, agus Ola Majekodunmi, craoltóir le Raidió na Life.

Tá Foras na Gaeilge i dtaobh le leathbhord le tamall toisc nárbh fhéidir folúntais a líonadh de dheasca na sáinne polaitiúla i Stormont.